L-Editorjal

Pawlu kien bniedem imhabbat hafna. Negozjant al antika. La kellu kompjuters u anqas hafna haddiema mieghu. Kont tiskanta kif jirnexxielu jlahhaq ma’ kollox. Mit-Tnejn kmieni filghodu sa tard hafna s-Sibt filghaxija Pawlu kien il-hin midfun fil-mahzen tieghu.

U ghalhekk kien jixxennaq biex il-Hadd wara l-Quddiesa bikrija kien jerhilha lejn il-bahar biex iqatta’ jum jistad. Ftit jimporta li mieghu jkollu biss kolazzjon hafif. L-importanti li jkun ghall-kwiet fuq il-blata li saret qisha d-dar tieghu tal-villeggjatura.

Darba waqt li kien qed jistad jara gejja hdejh mara liebsa pulit li malli rat il-ftit hut zghir li kellu maqbud qaltlu b’disprezz:

           “Ma jmissekx tisthi! Ghax ma hallejtux fil-bahar!”

Pawlu ma xtaqx diskussjonijiet. Kellu l-gimgha kollha ghal dawn. Il-Hadd ried jistrieh… fil-kwiet… wahdu. Dar lejn il-mara u staqsieha:

           “Taf ghax inqabdu dawn?”

           “Le!”

           “Ghax fethu halqhom! Kieku zammewh maghluq kieku ghadhom fil-bahar. Mhux jahasra li l-esperjenza taghhom tghallem lilna wkoll.”

Il-mara telqet bla kliem u bla sliem u Pawlu seta’ jkompli jiggosta l-passatemp tieghu.

Qwiel li jghallmuna:

           Ahjar mitt kelma nieqsa minn wahda zejda.

           Kelma barra s-sinna ddur mad-dinja.

           Kelma gewwa fik sid taghha int… barra minnek ilsir taghha.

           Kieku l-kliem kien gawhar is-skiet ahjar minnu.

KUCCARINA GHASEL FI TRIQ IL-HAJJA

L-istorja tax-xih impressjonatni.

Kien maghruf bhala bniedem li ma jemminx.

Qatt ma kien jidher il-knisja.

Qatt ma kien jiftah lill-qassisin ghal vizti f’daru.

U dejjem jargumenta biex iwaqqa’ ghac-cajt

dak li hu ghaziz ghal min jemmen

u ghalhekk skantaw bi shih

dawk li rawh diehel ghand il-kappillan ta’ rahlu.

“Gejt biex niddiskuti mieghek

kwistjonijiet jaharqu

li minhabba fihom jien ma nasal qatt

li nemmen dak li temmen int

u l-parruccani tieghek.”

Il-kappillan kien verament mghaggel

u ma kellux mohh argumenti u paroli

Kellu laqgha importanti u digà kien tard.

Xtaq jghidlu dan bil-pulit

Imma xi haga fih hajritu biex ma jibaghtux ’il barra

ghax forsi din kienet okkazjoni

li ma tergax tirrepeti ruhha.

“Idhol habib u poggi,”

u meta dan qaghad bilqieghda

il-kappillan gablu ftit kafè.

Imbaghad intasab hdejh

u hallieh jghid dak li kien ihoss

dak li kien idejqu

u hallieh jghid u jtenni

dwar fidi u festi

dwar nies midinba

li jaghmluha ta’ qaddisin

u l-kappillan b’pacenza kbira

jisimghu u kultant

izerzaq xi kelma

imma ma kellux risposta

ghal kollox

ghax certi problemi

ma ssolvihomx

f’hakka t’ghajn.

Imbaghad ir-ragel xwejjah

meta kien ferra’ dak kollu

li kellu fih

siket ghal ftit

u l-kappillan beda jahseb

kif seta’ jwiegeb

ghal tant problemi.

Imbaghad is-skiet inkiser

meta x-xwejjah

dar lejn il-kappillan u qallu:

           “Irrid inqerr!”

Il-kappillan inhasad...

bil-kemm kien fetah fommu

u allura ma setax jifhem

kif ix-xwejjah

ried jibdel hajtu

bla ma sema’ argument wiehed li seta’ jdawwarlu fehemtu.

“Le, le kappillan

ebda argument ma kien igaghalni nibdel hajti

imma l-fatt li sibt hin ghalija

u qghadt tismaghni

kien xhieda li dak li tippriedka, temmnu.

Ghalija dan kien bizzejjed.

Il-ftit kafè u s-siggu

kienu ghax-xwejjah

kuccarina ghasel f’mixjietu lejn triq il-verità u l-hajja.

Tiskanta kultant kemm ahna tqal biex noffru

din il-kuccarina ghasel

lil dawk li qajla jaqblu maghna u ma’ l-ideat taghna.

Dr CORONATO GRECH M.D. jiktbilna

LAMBDA

Meta, fl-1917, il-Germaniz Albert Einstein (1879 – 1955) ipprova matematikament japplika t-teorija tieghu tar-relattività general ghall-univers kollu, huwa sab, b’sorpriza, li l-univers ma huwiex statiku imma li jew qed jespandi jew jinghalaq. Dak iz-zmien ma kien hemm ebda raguni jew xhieda li l-univers ma huwiex statiku, jew qed jitbiddel; ghax jekk jespandi allura minn fejn u go xiex? Imma, madwar ghaxar snin wara, l-iktar mill-istudji ta’ l-Amerikan Edwin Hubble (1889 – 1953) ta’ l-ispektrum tal-galassiji, instab li l-univers veru qed jespandi; u sal-lum ingabret hafna iktar xhieda, per ezempju r-radjazzjoni kosmika li sabu l-Amerikani Penzias u Wilson fil-1965. Intant Einstein, biex il-kalkulazzjonijiet li ghamel jaqblu ma’ l-univers statiku ta’ zmienu, kien introduca fattur, il-konstant kosmologiku, speci ta’ forza biex tikkancella dik tal-gravità u zzomm l-univers milli jespandi jew jinghalaq. Meta sar ovvju (almenu ovvju kemm jista’ jkun fix-Xjenza) li l-univers kellu bidu minn cokon zghir hafna (li spicca jissejjah il-Big Bang) u li qed jespandi, Einstein ammetta li dak kien l-ikbar zball ta’ hajtu. Li kieku kellu iktar kunfidenza fil-kalkulazzjonijiet tieghu, kieku kien jaghmel probabli iktar skoperti teoretici fix-Xjenza. Imma llum jidher li l-affarijiet huma ferm iktar ikkumplikati milli Einstein seta’ jimmagina u li l-izball tieghu ma kienx wara kollox daqshekk kbir.

Indikazzjonijiet ta’ dan bdew gejjin minn studji kwazi kontemporanji mid-dinja subatomika. Fil-1927 il-Germaniz Werner Heisenberg (1901 – 76) skopra l-principju ta’ l-incertezza fejn huwa impossibli li tkun taf b’certezza u fl-istess hin l-ammont ta’ energija fl-ispazju, per ezempju l-pozizzjoni u l-velocità ta’ particella subatomika. Iktar stramba li go vakwu apparentament vojt hemm tibdil, l-hekk imsejha ‘flatwazzjonijiet tal-kwantum’, li jsehhu l-hin kollu, tibdil li jhalli effetti fid-dinja makroskopika taghna, kif wera teoretikament l-Olandiz Hendrick Casimir fil-1947 u kif instab b’esperimenti fil-1947 u fil-1996. Li hemm interessanti huwa li meta l-univers kien ghadu zghir hafna, ta’ dimensjonijiet subatomici, kien jobdi dawn ir-regoli strambi tal-kwantum.

Wiehed mit-teoristi ta’ dan l-istudju, li jinfirex mis-subatomiku ghall-ibghad galassiji, huwa l-Amerikan Alan Guth (1947 -    ) li fil-1981 ppubblika teorija li turi li l-univers fil-bidu ghadda minn stadju ta’ espansjoni kbira jew inflazzjoni. U biex isir dan ried ikun hemm forza tremenda kontra dik tal-gravità li tixbah (ghalkemm ferm ikbar) lil dik li vvinta Einstein biex izomm l-univers statiku.

L-ironija hija li l-izball ta’ Einstein ma kienx, wara kollox, zball daqshekk kbir. Il-konstant kosmologiku jidher li huwa hemm ghalkemm huwa ta’ valur differenti minn dak ikkalkulat minn Einstein. Mill-1998 ’l hawn l-astronomi sabu xhieda li l-univers mhux talli qed jespandi imma li qed jaccelera, jespandi dejjem iktar bis-sahha. L-astronomi semmew il-forza wara dan ‘Dark Energy’ u apparti milli qieghda hemm ma jafu kwazi xejn fuqha. Hija l-enigma tax-xjenza kontemporanja.

Dan ghandu jitfa’ dawl gdid fuq il-fattur remot ta’ l-univers. L-astornomi kienu jahsbu li jekk l-univers fih materja bizzejjed (u sallum ghadu mhux verifikat dan) allura l-espansjoni mill-Big Bang kellha, wara biljuni kbar ta’ snin, tieqaf u kollox jerga’ jinghalaq fih innifsu fl-hekk imsejha Big Crunch. Inkella, jekk ma hemmx materjal bizzejjed jibqa’ jespandi sakemm jitlef il-momentum kollu. Issa jidher li hemm id-Dark Energy (hi x’inhi) li qed taccelera l-espansjoni li tibqa’ aktarx ghal dejjem. Huwa kkalkulat li madwar mitt biljun sena ohra (100,000,000,000), il-galassija taghna tibqa’ isolata wehidha, il-bqija ta’ l-univers jkun tbieghed b’mod li dawl minnu ma jilhaqniex iktar u ma nistghux nosservawh iktar.

U lambda? Hija l-uzanza fix-xjenza li jintuza l-alfabet Grieg bhala simbolu ta’ xi konstanti jew entita ohra. Einstein ghal konstant universali li haseb fih uza il-hdax-il ittra ta’ dan l-alfabet li hija ‘lambda’ (qisha l-ittra ‘y’ maqluba rasha ’l isfel). Spjegazzjoni trivjali hafna wara dawk l-affarijiet kollha li kwazi jhalluk bla nifs.

FORSI JINTERESSAWK

Tpattija xierqa

Eric Lindell kien atleta Brittaniku li fuqu kienu mibnija hafna mit-tamiet ta’ pajjizu ghar-rebh ta’ medalji fl-atletika. Kien bniedem ta’ hafna u hafna tahrig u bosta ghamluh il-favorit ghat-tigrija tal-100 metru.

Izda l-awtoritajiet iddecidew li din it-tigrija ssir nhar ta’ Hadd. Ghal Eric din id-decizjoni ma kinitx taghmel sens ghax jum il-Hadd kien jum il-Mulej. U ma riedx itellaq ghax ghalih il-Mulej kellu iktar importanza minn medalja olimpika.

Saru hafna tentattivi izda Eric ma mmollax fid-decizjoni tieghu. Baqa’ jsostni fehemtu. Accetta li jiehu sehem f’tigrija ohra… tal-400 metru li ghaliha qajla kien ipprepara. Meta kien sejjer biex jibda t-tigrija habibu tah karta zghira li fuqha kien hemm miktub silta qasira mill-Vangelu ta’ San Gwann:

           “Il-Missier tieghi jonora lil min iservini,” qal Gesù.

U hekk gara tabilhaq ghax ghalkemm ma kienx imharreg ghal din it-tigrija Eric hareg rebbieh u ha l-medalja… ghalih u ghal artu.

Din l-istorja hija rrakkontata fil-film Chariots of Fire.

Qattus kien qieghed f’tieqa li l-hogor taghha kien baxx. Kien ghax-xemx wara l-hgieg. Rah kelb u beda joghla u jinbah imma l-qattus anqas indenja ruhu jitharrek. Kien jaf li l-hgiega toffrilu protezzjoni.

Min jaf kieku ahna nqisu lill-Mulej il-protezzjoni taghna minkejja d-diffikultajiet u l-problemi li l-hajja taf ggibilna!

Flus l-ingustizzja

Kienu zminijiet ohra u sinjur kbir minn Texas baghat messagg urgenti lill-avukat tieghu li kien joqghod hafna mili boghod.

           ‘Ejja malajr u ddefendini ghax xlewni bi qtil. Ghandek rigal ta’ $50,000’. (Kienet somma enormi ghal dawk iz-zminijiet).  

U l-avukat irrispondieh:

           ‘Digà qieghed fi triqti lejn Texas u mieghi ghandi tliet xhieda li lesti jixhdu li kont maghhom xhin twettaq id-delitt li xlewk bih.’

Il-flus hafna drabi jghawgu kull principju.

Rahal wiehed

Meta saru l-attakki fuq it-Twin Towers omm Maltija cemplet malajr New York biex tara binha gralux xi haga. Binha kien ghadu ma sema’ xejn ghad li kien joqghod biss madwar 60 mil imbieghed mit-Twin Towers. Dlonk fetah it-television u sar jaf bit-tragedja.

Dari ahbar bhal din kienet tiehu x-xhur biex tasal minn kontinent ghall-iehor. Illum tasaL wara ftit minuti.  

L-ghatx bil-perzut

Is-Senatur George Moses dahal fl-ufficcju tal-President Calvin Coolidge biex jipprotesta ghax ma kien jaqbel xejn ma’ nominazzjoni ta’ Senatur ghax, skond Moses, dan kien ghazzien. Il-president, li kien maghruf ghall-kalma tieghu, wiegbu:

           “Habib, f’pajjizna ghandna hafna ghazzenin. Ejja nuruhom li anke huma ghandhom rapprezentant fis-Senat!”

Kienet kompetizzjoni iebsa ghax fi stampa mdaqqsa f’gazzetta l-qarrejja kienu mitlubin isibu wicc ta’ bniedem mohbi. Fl-istampa kien hemm sigar u muntanji, nghag u hrief, imma l-wicc ma kien jidher imkien. Izda wara li ddum tifli hafna, minn bejn il-frieghi tara widna ta’ bniedem, imbaghad tifforma l-imnieher u l-widnejn li ghall-bidu jidhru li huma parti mis-sigra. Imbaghad jiehu sura l-wicc kollu. U darba tidentifika l-wicc, l-istampa ma tibqax l-istess. Thares u taraha ddominata minn dan il-wicc misterjuz.

Madwarna bla ma nafu hemm wicc il-Mulej… kultant jinheba u rridu nfittxu sew biex narawh. Imma darba rajnieh f’wicc dak ta’ madwarna, hajjitna ma tibqax l-istess. Tiehu dimensjoni ohra. Dimensjoni nisranija li permezz taghha naraw wicc il-Mulej f’wicc dak li jkollu bzonn l-ghajnuna taghna.

AHBARIJIET TA’ INTERESS

IZZEWGU

Dr Maria Vella Magro LLD ta’ Pjazza San Pietru u San Pawl lil Jean Marc Cassar (Fontana);

Sharlene Cauchi ta’ Triq Guze Bonnici lil Anthony Farrugia (Victoria);

Joseph Farrugia ta’ Triq Xandriku lil Margaret Buttigieg (Qala);

Christopher Muscat ta’ Triq San Blas lil Doreen Camilleri ta’ Trejqet ta’ Majza;

Marice Mifsud ta’ Triq il-Qala lil Brian Meilak (Ghajnsielem).

Filwaqt li nawgurawlhom futur hieni flimkien infakkruhom fit-talb. Il-familja li titlob flimkien tibqa’ flimkien.

IL-LAQGHA TA’ AWISSU

Kien il-41 birthday tal-laqgha taghna. Kellemna Dun Loretu Tabone li ghal zmien twil kien imexxi parrocca fi Scotland minn liema esperjenza zewwaq il-lezzjoni interessanti li ghamlilna. Ha spunt mill-Vangelu ta’ l-ghada – it-Trasfigurazzjoni. Il-bniedem hu msejjah ghall-genna imma hasra li bosta, billi jkunu dejjem fid-dar tal-Missier, ma jaghtux kas tal-gid li jkollhom madwarhom. Fil-parabbola ta’ l-iben il-Hali, iz-zghir li telaq mid-dar fehem aktar mill-kbir il-gid li hemm f’dar missieru. Jekk ikollna niflu t-taqsimiet tal-quddiesa nsibu ricetta ezatta ta’ x’ghandna naghmlu biex naslu fid-destinazzjoni taghna fosthom nitolbu mahfra lil Alla, naghtu l-paci lil xulxin u b’hekk ninsew id-differenzi ta’ bejnietna u nkunu lesti li nircievu lil Gesù Ewkaristija. Meta nwarrbu d-distrazzjoni li toffrilna l-hajja ta’ madwarna nkunu kapaci napprezzaw aktar dak il-hafna sabih li ghandna.

Hajr lil Robert Borg, barman tal-kazin tal-Youngsters, tad-drinks li qassamna wara l-laqgha. John Paul Meilak ta’ Triq il-Papa Piju VI tela’ fir-rigal.

WARA L-LAQGHA

Saru zewg partiti bejn dawk l-old boys li llum qabzu l-erbghin u l-guvnotti taghna ta’ Forms 3 u 4 u ohra bejn dawk li ghalqu l-20 kontra t-teenagers tal-lum. L-ewwel partita kienet verament kumbattuta u wara li z-zghar hadu vantagg tajjeb ta’ zewg goals, ix-‘xjuh’ irpiljaw u mhux biss lahquhom imma sahansitra hargu rebbieha bl-iskor finali ta’ 5 – 4. L-esperjenza rebhet fuq il-hegga. Fit-tieni partita t-teenagers sabuha difficli kontra l-old boys u hargu telliefa 2 – 5 imma specjalment fit-tieni taqsima taw daqskemm qalghu u qatt ma qatghu qalbhom. Prosit lil dawk kollha li ppartecipaw.

STEDINA GHAL-LAQGHA TA' SETTEMBRU