+L-Iben t'Alla sar Bniedem - Mejju 2005 | Numru 465

L-EDITORJAL 

Tirrakkonta Mary Clymonths fil-Catholic Digest:

Kienet lejla ta' xita qawwija. Kont qed nistenna x-xarabank fuq stage. Kien il-ksieh. Waqfet ix-xarabank imma ma kinitx dik li ridt jien. Minnha nizel ragel xih, kemm kemm jiflah izomm fuq riglejh. Ghintu jsib post bilqieghda fuq it-tavla li kien hemm fl-istage u staqsejtu:

"Liema xarabank qed tistenna nann, biex jekk tkun gejja nghidlek?"
"It-22."
"Nann, int ghadek kemm inzilt mit-22. Ghax ma bqajtx sejjer maghha?"
"Ghax fl-istage l-iehor tela' zaghzughi handikappat. Saqajh dghajfa li ma jifilhux it-toqol ta' gismu. Kien milwi u deher mugugh. Izda hadd ma qam biex jaghtih postu. Bzajt li jekk inqum jien ma jaccettax, ghax jien ma tantx kont ahjar minnu. Xih u bla sahha! Iddecidejt li naghmel ta' bi ruhi li jien wasalt biex ikun jista' jiehu posti bla misthija." 

F'qalbi ammirajt il-qalb nobbli mohbija fir-ragel xwejjah li kont qed inkellem.

Ix-xarabank tieghi waslet imma bqajt fejn kont ghad li kont mghaggla. Hassejt li ghandi noqghod sakemm tasal dik tax-xwejjah. Ridt nghinu jitla' ghax kont naf li wahdu ser isibha difficli. L-ezempju tieghu kien garrni.

Xi hadd darba qal: Ma hawn xejn li jittiehed malajr daqs l-ezempju.
 


ESPERJENZI LI JISTGHU JSERVU TA' LEHHA DAWL GHAL MATUL IT-TRIQ

Staqsew lil Yeltsin minn fejn gab il-kuragg biex kwazi wahdu jehodha kontra l-forza komunista li riedet terga' tikseb is-setgha fir-Russja.

"Hadtha minn Walesa tal-Polonja. Anke hu kien haddiem semplici fid-dockyard ta' Gdansk u gabar madwar forza qawwija biex tieqaf lil Jaruzelski u shabu u f'qalbi ghidt: 'La wasal hu, nasal jien'". 

Staqsew lil Walesa minn fejn gab il-kuragg tieghu u stqarr: "Martin Luter King nissel fija qawwa tal-ghageb ghax anke hu, kwazi wahdu, hadha kontra l-ingustizzja li l-Amministrazzjoni Amerikana kienet qed taghmel kontra hutu s-suwed. Wahdu ghax shabu riedu jiksbu drittijiethom bi vjolenza... bil-glied... u forsi anke bit-tixrid tad-dmija. Imma Martin ghazel triq ohra... ta' l-imhabba, tar-ragunar, tal-perswazjoni u kiseb drittijiet razztu.

Staqsew lil Martin Luter King minn fejn gab il-kuragg tieghu u flok ghazel triq il-konfront mexa fi triq l-imhabba. "Gandhi ta' l-Indja. Aanke hu meta hadha kontra l-qawwa Brittanika la kellu armamenti u anqas suldati. Iggieled kwazi wahdu l-glieda tal-helsien."

Staqsew lil Gandhi minn fejn gab il-kuragg tieghu u ma qatax qalbu kontra forza li l-Imperu taghha kien jinfirex min-naha ghall-ohra tad-dinja. U flok armi u mibeghda kellu f'idejh il-hamiema tal-paci. "Gesù ta' Nazaret! Ghallimni li iktar hemm forza fil-mahfra milli fil-vendetta."

Dawn huma biss ftit nies li sawru bicca mill-istorja tad-dinja u tintebah li din l-istorja ma kinitx tkun l-istess kieku ma kienx hemm xi hadd li xerred iz-zerriegha tal-kuragg... ta' l-imhabba... tal-mahfra.

Jalla ahna wkoll bi kliemna u ghemilna nkunu dawl u tama ghal dawk li bhalna jkunu  mexjin fi triq il-hajja.
 


Dr Coronato Grech M.D. jiktbilna dwar

IL-MIRJA

Donnha bicca magija. Tghaddi minn quddiemha u tara lilek innifsek preciz kif int. Tmur warajha u ma tara xejn. Terga' tmur quddiemha u terga' tiltaqa' ma' wiccek. Mhux ghageb li thabbel l-imhuh ta' dawk li jarawha l-ewwel darba (aktarx tfal jew annimali), ghalkemm l-adulti, bhal tant affarijiet ohra, jiehdu dan il-fenomenu kurjuz tal-mirja bhala xi haga tant komuni.

Probabli l-ewwel effett jixbah lil tal-mera kien dak ta' ilma qieghed li rrifletta lil min mar jixrob. Ghalkemm illum nafu preciz l-ispjegazzjoni naturali ta' dan il-fenomenu, ghall-ewwel bnedmin primittivi dan ma kien xejn inqas minn mirakoluz. Mhux ghageb allura li ghadajjar zghar fl-imsagar hadu fama sopranaturali u madwarhom nibtu hafna miti u superstizzjonijiet. Il-Griegi tal-Qedem kellhom il-leggenda ta' Narcissus, zaghzugh sabih li tant ha grazzja ma' l-immagni tieghu li ra fl-ilma, li ma ried jaf b'xejn iktar, lanqas bin-ninfa Eku, u spicca kkastigat mill-allat, ghamel suwicidju, imma wara gie mibdul fil-warda narcissus, in-narciza1. Forsi ghalhekk il-Griegi kienu jahsbu li huwa risq hazin li thares lejn ix-xbiha tieghek fl-ilma.

Anke meta gew zviluppati l-ewwel mirja, (u fi zmien l-Egizzjani Antiki mirja tal-bronz kienu digà komuni ghax instabu midfunin mal-mummji) inholqu hafna stejjer u superstizzjonijiet madwarhom.  Idea komuni u mferrxa madwar id-dinja hija li l-mera tirrifletti r-ruh, u ghalhekk jekk tinkiser meta tkun qed thares lejha huwa dizastru u sinjal car ta' risq hazin u mewt.  F'xi nhawi tad-dinja, bhall-Indja u l-Madagaskar, ma jgibux mirja hdejn katavru2, anzi dawk imdendlin mal-hajt jghattuhom, drawwa li ghadha fost xi Lhud ortodossi.  L-idea hija li r-ruh tal-mejjet x'hin tohrog mill-gisem tista' tehel mal-mera u tibqa' fid-dinja tittanta lill-hajjin.  Min-naha l-ohra dawk li jinghad li huma mejtin-hajjin bla ruh, bhall-vampiri, ma jaghmlux xbiha fuq mera.  Ihirsa u fantazmi mbaghad kien mahsub li jistghu jidhru fil-mirja, per ezempju l-mara blù fil-palazz Verdala f'Malta3, li jinghad li ntlemhet fil-1918 fi zmien il-gvernatur Methuen.  Anke fic-Cina kien mahsub li l-ispirti l-hziena jidhru fil-mirja, tant li f'xi nhawi hemmhekk kien hemm id-drawwa li jdendlu mirja zghar madwar id-djar bhala protezzjoni, ghax jinghad li dawn l-ispirti hziena kienu jiehdu qatgha x'hin jaraw lilhom infushom u jaharbu.  U jerga' f'parti tac-Cina l-mera hija simbolu tal-verità, u ghalhekk mera fid-dar kien mahsub li ggib il-paci.

Fost l-ideat ohra komuni u mferrxa fuq il-mirja nsibu li tista' tiftah tieqa fuq il-passat, il-prezent jew il-futur, bhal mera li kellu l-alla Vulkan; jew li biha tista' tikxef xi konfoffa bhal dik tas-sahhar Merlin; jew turi xi dizgrazzja fil-futur, bhal dik ta' Cambuscan tal-Canterbury Tales ta' Chaucer; jew anke turi jekk xebba hijiex vergni jew le, bhal mera ta' Al-Asnam ta' l-istejjer mill-Iljieli Gharbin; jew anke taghti opinjoni fuq is-sbuhija bhal dik li kellha s-sahhara l-hazina fl-istorja ta' Sindirella.

U bhal ilma qieghed li gie qabel, u ballun tal-kristall li gie wara, l-mera ntuzat hafna biex tbassar il-futur.  U xi profeti ta' religjonijiet ohra, bhal dawk l-Azteki ta' alla Tezcatlipoca4, uzaw il-mirja ghat-tbassir. Anke t-tobba tal-qedem, meta ma kellhomx kura effettiva, biex jimpressjonaw, kienu jxarrbu mera u skond jekk l-immagni hijiex cara jew le, jiddeciedu jekk il-pazjent kellux jghix jew le!

1 Fil-Psikjatrija n-narcissizmu hija kundizzjoni patologika fejn il-pazjent ikun iffissat izzejjed fih innifsu.

2 ghalkemm mhux it-tobba, ghax sa ftit ilu, biex jaraw jekk il-pazjent huwiex mejjet, (haga mhux dejjem facli daqskemm tidher) kienu jpoggu mera zghira ma' l-imniffsejn; jekk din tittappan kien ghad baqa' n-nifs.

3 Din il-mara jinghad li kienet qabzet mit-tieqa ta' fuq u mietet biex tevita l-avvanzi amoruzi ta' wiehed mill-Gran Mastri.

4 Dan l-alla, li l-emblema tieghu kienet mera, ma kienx gustuz ghax, skond il-qassisin tieghu, kien gwerrier krudil li jrid sagrificcji umani bil-vittma haj jifthulu sidru u johorgulu qalbu tferfer.

(Dr Grech ikompli dan l-artiklu fil-harga ta' Gunju)
 


FOSI JINTERESSAWK

Fuq l-ezempju ta' Kristu

Harget l-ahbar ta' korrispondenza bejn Papa Piju XII u l-kmandant ta' l-SS f'Ruma, Peter Koch. Peter kien meqjus it-terrur ta' Ruma u sahansitra attakka anke l-knisja ta' San Pawl – San Paolo fuori le mura. Fi tmiem il-gwerra, fic-cella tieghu jistenna l-mewt, kiteb ittra lill-Papa u talbu mahfra. Il-Papa mhux talli hafirlu talli baghatlu lil Mons Nasalli Rocca biex iwassallu l-mahfra tieghu u l-kuruna personali tal-Papa. Qal Peter Koch:

"Pajjizi jishitni u ghandu ragun. It-tribunali jikkundannawni u ghandhom ragun. Il-Papa jahfirli." 

U talab lil Mons Rocca jdendillu l-kuruna ma' ghonqu. U biha miet xkubettjat. 
 


Hlas bin-nifs... isaffar

Ried jixtri curkett sabih lill-gharusa. Mar ghand tad-deheb u ghazel wiehed li ghogbu hafna. Izda meta staqsa ghall-prezz tant ha qatgha kbira li bla ma ried saffar.

Dlonk ghajnu waqghet fuq curkett iehor u rega' staqsa ghall-prezz.

"Dak jiswa ta' l-inqas zewg tisfiriet," qallu bid-dahka tal-hanut. 
 


Il-perla

Sabu li jekk perla zzommha ghal hafna zmien mohbija bla ma tara d-dawl tax-xemx u ma tmissx gisem il-bniedem titlef hafna mis-sbuhija taghha.

Mhux hekk jigrilha l-fidi jekk naghzlu li nhalluha mohbija u qatt ma 'nilbsuha'!
 


Almenu kellu auto-ironia

Voltaire kien flimkien ma' xi hbieb jaqraw l-ahhar play tieghu qabel ma jibdew jahdmu fuqha biex itellghuha fuq il-palk. Waqt il-qari ta' diskors twil Montesqueieu raqad u Voltaire qalilhom:

"Qajmuh ghax dak qed jimmagina li qieghed fl-udjenza!"
 


Ezercizzju memorjali

Student ta' Arthur Verrall qallu li xi hbieb taghhom kien marru joqoghdu f'numru 58 Oakley Street. L-istudent haseb li n-numru 58 ser isibha difficli biex jiftakru.

"Anqas xejn. Mid-dixxipli (70!) innaqqas l-appostli (12)!"
 


Skond kif jaqbillu 

Meta Benjamin Franklin kien ikollu xi argument ma' shabu kien jghidilhom biex jaghtuh ftit hin halli jahseb u l-ghada kien ikun pront igib siltiet mill-Bibbja biex isahhah dak li hu kien qed jghid. Kliem ezatt favur l-argument tieghu.

Li ma kinux jafu shabu kien il-fatt li Franklin kien stampatur u kien ibiddel is-sentenzi bibblici kif joghgob lilu. Ghamel il-Bibbja ta' Franklin flok il-Bibbja li nafu ahna.  U shabu, li qajla kienu fethu dan il-ktieb, kienu jimpressjonaw ruhhom u jcedu kull argument quddiem 'il-fatti bibblici'.

Anke llum issib hafna li jaghmlu bhal Franklin.  Mhux jghixu l-Bibbja imma jdawru l-Bibbja biex din taqbel ma' hajjithom.  L-antiki kienu jghidulhom … 'jghattu x-xemx bl-gharbiel'.
 


AHBARIJIET TA' INTERESS

IZZEWGU

Felix Camilleri ta' Triq Guzè Bonnici lil Sonia Cauchi (Victoria).

Filwaqt li nixtiqulhom futur hieni flimkien, infakkruhom fit-talb.  Il-familja li titlob flimkien, tibqa' flimkien.
 


IL-LAQGHA TA' APRIL

Kellna sensiela ta' slides b'messaggi pozittivi sbieh.  Ma kinux f'forma ta' storja izda sensiela ta' ritratti sbieh.  Xenarji li jfakkruk f'Alla.  Kienu maghqudin mill-hsieb li ma ghandiex nieqfu fuq dak li qeghdin naraw madwarna izda ghandna mmorru ghand min halaqhom … bhalma kiteb il-Fundatur taghna Dun Gorg fil-ktieb 'Konastrija' - mill-konkret tasal ghall-astratt.  Xeni li juruk kemm il-bniedem ma ghandux jaqta' qalbu imma jiftakar li ghandu Missier fis-sema li dejjem qed iharsu u ghad li bosta drabi ma jkunx jidher izda hemm ikun iwezinna f'kull pass ta' hajjitna.  In-natura u dak kollu li hawn madwarna huwa rigal tieghu.  Ihobbna dejjem mhux bhan-nies tad-dinja.  Kieku ahna ghasafar ma jistenniex li nsaffru l-hin kollu ...jhobbna anke meta ma nghannux.  Ic-celebrazzjonijiet tal-Gimgha Mqaddsa u l-Ghid li kellna gimgha ilu huma xhieda qawwija ta' dan.  L-imhabba ta' Alla lejna wasslet biex Gesù jigi fid-dinja u jmut biex isalvana.   

Hajr lil Robert Borg – barman tal-kazin tal-Youngsters – tad-drinks li qassamna wara l-laqgha.  Pierre Galea ta' Triq ir-Rabat tela' fir-rigal.
 


STEDINA GHAL-LAQGHA TA' MEJJU

Il-laqgha ser issir nhar is-Sibt 7 ta' Mejju 2005 fit-8.15p.m. wara l-ahhar quddiesa fil-parrocca.  Ser ikellemna Mons Karm Gauci – Arcipriet tal-parrocca ta' l-Gharb.  Xieraq li nattendu ghal din il-laqgha fix-xahar iddedikat lill-Madonna.

Meta tispicca l-laqgha jkollha tournament iehor tal-football u ghalhekk nistiednu lill-captains biex ifakkru lill-players taghhom.  U jekk hemm xi players li s'issa qatt ma hadu sehem nitolbuhom jigu wkoll halli ninkluduhom mat-timijiet li qed jippartecipaw.  Hemm wisa' wkoll ghal dawk li jixtiequ jiffurmaw timijiet godda.  Ejjew u hajru lil shabkom jigu wkoll.  Jisimghu messagg ta' gid u niehdu gost flimkien sportivament.  Mela tinsewx ...nhar is-Sibt 7 ta' Mejju fit-8.15p.m.
 


GWANNI PAWLU II

Matul il-laqgha ta' April konna nafu li l-Papa Gwanni Pawlu II kien qieghed fl-ahhar ta' hajtu. Il-media kienet ilha mill-Hamis issegwi l-bullettini dwar sahhtu. Fi tmiem il-laqgha tlabna ghall-bzonnijiet tieghu.  Fil-fatt l-ahbar ta' mewtu harget madwar siegha wara... fl-ewwel Sibt iddedikat lill-Madonna li huwa tant kien ihobb. Aghtih o Mulej il-mistrieh ta' dejjem.
 

EKU EVANGELIKU FI ZMIENNA

[Gesù qal:]

"Gerusalemm, Gerusalemm,
li toqtol il-profeti u thaggar
'il dawk li huma mibghutin lilek,
kemm-il darba ridt nigma' 'l uliedek,
bhalma tigma' tigiega l-flieles
taht gwenhajha, u ma ridtx." 

Kelliem kien qed jindirizza lill-genituri.
Enfasizzalhom kemm hu importanti
li tersaq lejn uliedek ...l-aktar zghazagh.
Meta temm, omm qalet:

"Tkellimt hafna fuq in-nuqqasijiet taghna
 li ma rnexxilniex nersqu lejn uliedna.
Ippruvajt nersaq kemm-il darba
izda ibni ma jaccettax l-impenn tieghi -
bosta drabi bl-aktar mod krudil.
Ghidli x'suppost naghmel?"

Gesù kien jaf kif hassitha din l-omm.
Hu wkoll spicca mwarrab.
Kif ser ingib ruhi
meta l-imhabba u l-impenn tieghi lejn l-ohrajn ma jkunux accettati? 

Hadd ma ghandu bzonn l-imhabba
aktar minn dak li ma tisthoqqlux.
 


Minn zmien ghal zmien, Rev Dr Michael Galea PhD ser jibda jiktbilna artikli ta' xehta psikologika li jiswewlna ghall-hajja ta' kuljum. L-ewwel wiehed minn dawn l-artikli ser ikun dwar...

L-arti tal-Konverzazzjoni

Ftit ilu qrajt novella, u parti minnha kienet din:

'P....sst'
'Xxx... ' kienet ir-risposta.
'Int OK?'
'Xiex?'
'U hallini...kont waqajt!',  hsejjes ta' xi hadd jaqa' ma' l-imbarazz.
'Dawn...?'

Smajt sew. Tidhakx. Din hi silta komuni ta' novelli li facilment tista' taqra. Aghar minn hekk, dan hu l-mod kif spiss nitkellmu ma' xulxin. Qed nitkellmu dwar organu fiziku meraviljuz li hu kemm qawwi kif ukoll perikoluz: l-ilsien. L-ilsien jista' jghollik mas-sema u anke jsabbtek ma' l-art. Bl-ilsien tista' tfahhar u tinkoraggixxi persuna, u tista' anke tqassas, tigdeb, u tghid cajt doppju sens, u xxerred xnieghat li jistghu jwasslu ghal hafna nkwiet...

Kulhadd responsabbli ta' dak li jghid. Anke meta wiehed jigi arrestat, il-pulizija tavzah: 'Attent. Kulma tghid jista' jintuza bhala provi kontrik'. Il-kliem huma mportanti ferm, li jaghzluna mill-annimali. Huma armi setghana li tajjeb nifhmu r-rilevanza taghhom u nuzawhom sew.

 Min jaf hux, kieku kellek ghal jum wiehed biss, tipprova tghid kliem pozittiv biss, ma' kull min tiltaqa'. Forsi tfahhar l-imhabba siekta u kontinwa tal-omm, forsi tinkoraggixxi lil persuna zghira fl-isforzi taghha fl-istudju, tkun iktar kalm u gentlom meta tmur tixtri, meta qed issuq, meta twiegeb telefon, tissimpatizza ma' xi falliment, etc. Forsi mbaghad tipprova dan jum iehor, sakemm tidhol drawwa fik...

Ma ninsewx li hafna kliem jigi mormi fuq paroli vojta li iktar kapaci johloq inkwiet milli gid. Il-konverzazzjoni hi l-ahjar mezz biex twassal hsibijietek b'mod car u dirett. Tajjeb allura tuzahom ghal dan il-ghan. Dan jghodd mhux biss meta titkellem, imma anke meta tisma'. Ftakar li dejjem tista' titghallem xi haga minn haddiehor. Miskin il-bniedem li jahseb li tghallem bizzejjed u allura ghandu jinghalaq minn esperjenzi u taghlim gdid, miskin verament! Iva, tajjeb tisma', hlief lil bniedem li jpacpac fuq in-nies. Dak ahjar taharbu, ghax bhalma llum jpacpac fuq siehbek mieghek, ghada jpacpac fuqek mieghu!

Li wiehed jikkontrolla kliemu w ilsienu hu probabli wiehed mill-iktar kontrolli iebsa li jezistu. Tikkontrolla kliemek ifisser kemm li ma tghidx kliem mhux xieraq, pastaz, doppju sens, u tixrid ta' ghajdut u gideb fuq haddiehor, imma anke li tuza kliem tajjeb biss. Altru li difficli din! Veru. Imma mhix impossibli. Persuna li titkellem tajjeb ghandha iktar cans timxi 'l quddiem fil-hajja milli persuna li titkellem baxx, etc. Diskors tajjeb ixerred l-imhabba, il-paci, il-ferh. Kelma tajba tista' ttella' bniedem il-genna, u ssalvah minn infern ta' inkwiet u dwejjaq.

Kif tikkontrolla l-ilsien? Jidher li l-ahjar mezz hu permezz tal-prattika. Ipprova b'ezercizzji semplici u zghar. Pass pass tasal zgur, jekk ghandek ir-rieda. Mezz iehor hu billi tipprattika iktar is-smiegh. Forsi jigik mument fejn ghalkemm tista' titkellem, oqghod kwiet, specjalment jekk kliemek se jkun vojt u bla sens. Kuragg!

________________________________________

> Lura ghall-pagna ewlenija <