+L-Iben t'Alla sar Bniedem

L-EDITORJAL

Il-Predikatur kien jaf li fost l-udjenza kellu lill-Isqof li kien ihobb jisma’ introduzzjonijiet originali ghall-priedki.  Kien jghidilhom:

“Il-bidu ta’ kull priedka hu importanti. Tridu tigbdu l-attenzjoni tal-gemgha. Iktar ma jkun bidu qawwi ahjar.”

U l-qassis beda l-priedka hekk:

“Nistqarr maghkom li jien illum qabel gejt hawn bist mara mizzewga.  Ma kinitx l-ewwel darba. Bistha kemm ’il darba u ma jiddispjacinix li bistha.”

Il-gemgha waqghet f’muta. Kulhadd ihares lejn il-qassis. Jistenna iktar dwar din l-istqarrija. L-isqof imbelgha. U l-qassis kompla:

“Iva, illum irrid inkellimkom dwar din il-mara... mara li ghalija hi ghaziza hafna.  Irrid inkellimkom dwar ommi... jew ahjar dwar l-ommijiet kollha ghax kollha mfassla mill-istess bicca drapp. Id-drapp jisimha ‘Mhabba’.”

Inhobbuha lil ommna... u naghmlu sew li f’dan ix-xahar inwasslulha xi rigal sabih fil-jum iddedikat lilha.  U niftakru wkoll li anke fis-sema ghandna omm ohra... li ghax ommna thobbna hafna.  

PIT STOPS 2

Tentufiet li jhajruk taghmel pit stop fil-girja sfrenata tal-hajja

Socrates u Aristotile ghallmu ghal 40 sena u Plato ghallem ghal 50 sena.  Gesu' ghallem biss ghal 3 snin imma l-influwenza ta’ taghlim Gesu' hi ferm ikbar mill-130 ta’ taghlim ta’ dawn l-ghorrief Griegi.

Gesu' ma kienx pittur imma ara kemm pitturi matul iz-zmien gew ispirati minnu fosthom Leonardo da Vinci Michelangelo, Raphaello u ohrajn.

Gesu' ma kienx poeta imma l-ahjar poeti fosthom Milton u Dante gew ispirati minn kliemu.

Gesu' ma kienx muzicist imma muzicisti kbar bhal Haydn, Handel, Beethoven u Bach ikkomponew kapulavuri f’ismu.

Ebda persunagg fl-Istorja ma kien kawza ta’ tant ispirazzjoni.

Mhux ta’ b’xejn Gesu' qasam iz-zmien... ta’ qablu u ta’ warajh.

Tifrah meta tiftakar li ahna bhala nsara naghrfu lil Gesu' bhala l-mexxej taghna.  Izda isimna ftit igorr sugu jekk ahna ma nimxux warajh.

Tifel qal lil missieru:

“Pa, ghaliex kuljum issellem lill-kunduttur tat-trejn meta hu qatt ma jsellimlek lura?”

“Ibni, jien insellem ghax nisrani mhux ghax hu jsellimli lura.”

Kaccatur kien qed jigri wara ors ghax xtaq il-pil tieghu. L-ors intebah bih u qallu:

“Jien nixtieq nimla zaqqi bik, u int tixtieq li madwarek ikollok is-suf tieghi u l-pil tieghi. Ejja nieqfu ftit niddiskutu flimkien kif nistghu nwettqu xewqitna.”

Il-kaccatur accetta. Waqfu taht sigra jitkellmu u bellec waslu fejn xtaqu. L-ors mela zaqqu bil-kaccatur u issa l-kaccatur bil-verità jista’ jghid li hu mdawwar bil-pil ta’ l-ors.

Min jittarraf jiggarraf, min jilghab maz-zift jiccappas, min jitlajja ma’ l-okkazjoni jaqa’.

Bla riglejn

...imma kemm nigri

Bla gwienah

...imma kemm intir

Bla isem

...imma kemm isiru jafuni.  

jisimni GHIDUT

Meta tkun issuq il-karozza, suq b’tali mod li l-licenzja tiskadi qablek mhux warajk.

Il-Mulej ma jhallikomx tkunu mgarrbin iktar milli tifilhu, imma mat-tigrib jaghtikom il-ghajnuna biex tkunu tifilhu ghalih - San Pawl (1 Kor 10, 13)

Ghad li forsi mit-titlu ma tantx tahseb li hu suggett interessanti nistednuk tkompli taqra u tara kemm hemm taghrif fuq din il-haga komuni. Dr Coronato Grech M.D. jibda artiklu dwar…

IL-BZIEQ

Ma’ l-ewwel daqqa t’ghajn ma jidhirx li huwa xi suggett pjacevoli. Anzi forsi ghal xi whud huwa suggett li jqazzek, però anki l-bzieq huwa interessanti hafna.  U ghalkemm gieli ntuza bhala nsult, madanakollu ghandu kompozizzjoni interessanti u funzjonijiet importanti (u li huma differenti f’annimali diversi), dahal fil-mitologija u ghandu xi aspetti socjali kurjuzi.

X’inhu l-bzieq?  Biex l-ikel li jigi mkisser mis-snien ikun jista’ jifforma ballun zghir li kapaci jizloq ’l isfel ghall-istonku, hemm il-bzieq, likwidu li jxarrbu, jrattbu u anki jhollu xi ftit.  Ma’ din il-funzjoni ewlenija hemm ukoll dawk importanti li jzommu l-halq nadif u li jghin fis-sensazzjoni tat-toghma u tal-processi vokali.  Biex jaghmel dan kollu, il-bzieq, kif mistenni, ghandu kompozizzjoni li mhix semplici, ghalkemm minn naha l-ohra, jikkonsisti f’parti sew mill-ilma.

Ingredjent importanti huwa mucin, tip ta’ proteina, (glycoprotein) li ma’ l-ilma huwa lubrikant efficjenti.  Hemm ukoll zewg enzimi, wiehed a-amylase (jew ptyalin) li jibda l-process tad-digestjoni tal-karboidrati; u l-iehor lipase li jibda dak tax-xahmijiet.  Imbaghad hemm xi kimici bhal lysozyme li jikkontrollaw il-mikrobi; u jerga’ f’certi nies (ez. 80% ta’ Ewropej hemm antigens skond il-grupp tad-demm) li jistghu jintuzaw minn specjalisti forensici biex isolvu kazijiet ta’ reati serji bhal stupru jew qtil.

Fejn jifforma l-bzieq?  Fil-bniedem dan jifforma fi tliet pari ta’ glandoli – fil-partidi li jinsabu fil-genb tar-ras taht il-widnejn, is-submandibulari, li jinsabu fil-halq in-naha t’isfel; u s-sublingwali fil-halq taht l-ilsien.  Ma’ dawn hemm hafna ohra zghar imxerrdin mal-halq kollu.  Dawn ilkoll gew studjati bir-reqqa mill-anatomisti li xi whud hallew isimhom assocjat ma’ xi parti partikulari li ddeskrivew, per ezempju id-Daniz Niels Stensen (1638 – 86) iddeskriva t-tubu li mill-parotid ghax l-anatomista Ngliz Thomas Wharton kien kiteb fil-ktieb tieghu Adenographia fl-1656 li kull glandola ghandha jkollha tubu kif hu sab li ghandhom il-gladoli submandibulari li wkoll huma msemmija ghalih.  Il-glandoli taht l-ilsien li huma pjuttost zghar u mferrxa jgibu ismijiet li llum huma minsija hlief minn dawk akkaniti f’dan il-qasam.  U kultant dawn il-glandoli huma msemmija ghal iktar minn ricerkatur wiehed, per ezempju hemm il-glandoli ta’ Blandin (ghall-kirurgu Franciz Philippe Blandin li ddeskrivihom fil-1823) dawk ta’ Nuhn (ghal Anton Nuhn professur ta’ l-anatomija f’Heidelberg li ddeskrivihom fil-1845) u ta’ Bauhin (ghal Caspar Bauhin li kien ddeskrivihom hafna qabel fil-1590).  Glandola ohra tal-bzieq fil-halq li ggib l-isem ta’ Suzanne ma hijiex imsemmija ghal xi sinjorina imma ghal Jean Georges Suzanne, professur tal-patiologija f’Bordeux, li ddeskriviha fil-1877.

Dr Coronato Grech M.D. ikompli dan l-artiklu fil-harga ta’ Gunju.

FORSI JINTERESSAWK

Profeta falz

Hafna snin ilu, is-Sur Wright – kelliemi mfittex u msemmi – kien qed jaghti lecture fl-Universita' u fost affarijiet ohra qal:

“Il-bniedem issa jidher li vvinta dak kollu li kien hemm bzonn jivvinta.  Ma jidhirx li fadal iktar lok ghat-titjib.  Ilhaqna l-quccata.”

Wiehed mill-istudenti deher li ma qabilx ma’ dan ir-ragunar.  

Is-Sur Wright qallu:

“Ghidli habib, x’fadal jivvinta l-bniedem?”

“Forsi ghad jivvinta kif itir?”

“Kieku l-Mulej riedu jtir kien jaghtih il-gwienah!“ qallu Wright.

U kulhadd dahak bil-qalb.

Is-Sur Wright kellu zewgt itfal... wiehed jismu Orville u l-iehor Wilbur… illum it-tnejn famuzi hafna ghax irnexxielhom jaghmlu l-ewwel ajruplan.  

Frott l-imhabba

Hdejn l-ghadira Constance, fl-Izvizzera, fi Frar 1013 twieled tifel handikappat.  Il-genituri ghozzewh u habbewh.  Kien intelligenti hafna.  Meta kiber xtaq isir patri u ghad li kienet kontra r-regola, il-patrijiet raw kif ghamlu u accettawh.  Studja u sar ghalliem imsemmi minkejja d-difett fiziku li kellu.  F’qalbu kellu mhabba kbira lejn il-Madonna u minn qalbu harget wahda mill-isbah ghanjiet li biha d-dinja ghadha sal-lum tfahhar lil Marija…. ‘Is-Sliem ghalik Sultana, omm tal-hniena’ ...is-Salve Regina.  

Cajt... u cajt

Ragel fil-platea ghajjat b’lehen gholi:

“Sur Brown, ghidilna storja spinta. Ahna lkoll kbar u dahka taghmlilna l-gid.”

L-attur komiku Joe Brown irrispondieh:

“Meta tlajt l-ewwel darba fuq palk, ommi qaltli hekk: ‘Ibni, kull meta nkun nista’ nigi nisimghek ghax niehu pjacir narak tikseb popolarita'.  Anqas tkun taf li qieghda qalb in-nies. Imma qis li ma tghid xejn li jhammarli wicci.’

“Ma nafx jekk ommi hix maghkom illum imma nibza’ li bl-istorja li tridni nghidlek inhammrilha wiccha jekk b’kumbinazzjoni qieghda mitlufa fil-platea.”

Ic-capcip ta’ min kien prezenti baqa’ sejjer bosta minuti.  

Kliem u tpattija

Guvnott gie umiljat bi kliem iebes minn siehbu. F’qalbu hass li ghandu jirritalja imma habibu qallu:

“L-insult bhat-tajn. Ahjar thallih jinxef u jitfarfar wahdu. Jekk twiegbu bl-istess mod hu jerga’ jweggghek bi kliem iehor u int terga’ ssib kliem iktar iebes biex ma thallihiex tghaddi tieghu u biex tferih bhalma fera lilek. Ghalhekk hallih jinsultak... meta t-tajn li tefa’ jinxef, jitfarfar wahdu u l-insult ikun iktar hammeg lilu milli lilek.”  

Omm li kienet ilha ma tara lil uliedha kitbitilhom ittra qasira:

‘Ahjar ittra meta jien hajja milli mazz fjuri meta jien mejta ghax ittra naqraha u nifrah li ghadkom tiftakruni u fjuri fuq qabri ma nkunx nista’ anqas inxommhom!’

Ir-rispett irridu nuruh fil-hajja. Ta’ wara l-mewt hafna drabi jkun biss ghal ghajn in-nies.

AHBARIJIET TA’ INTERESS

IL-LAQGHA TA’ APRIL

Il-laqgha ghamilhielna Toni Portelli u billi konna fi zmien ir-Randan – vicin hafna tal-Gimgha l-Kbira hassejna li naghzlu suggett relatat – it-tbatija fil-hajja.

Fid-dinja ta’ llum, meta x-Xjenza taghmel hilitha kollha biex telimina kull xorta ta’ tbatija mill-hajja, donnu dan is-suggett ma baqaghlux wisa’.  Niddejqu nitkellmu dwaru ...nisimghu fuqu.  Nibzghu mit-tbatija u nixtiequ nwarrbuha minn hajjitna.

Izda naghmlu x’naghmlu t-tbatija tibqa’ element fil-hajja. Taghmel x’taghmel u taghzel x’taghzel trid tbati.  Tbati bhala student.  Tbati bhala bniedem.

Toni ta l-lezzjoni aspett personali. Stqarr b’sincerità u b’genwinità t-tbatija li ghadda minnha bhala missier.  Tbatija li biddlitu izda sab hafna farag fil-fidi.  Gew granet meta s-salib hassu tqil wisq u lmenta kontra l-Providenza.  Izda dan l-ilment kien iktar talba milli tgergir.  Vizta lill-Mulej f’xi knisja kienet tkun bizzejjed biex isserrahlu qalbu ghalkemm il-biki intern jibqa’ hemm.

Wara l-laqgha tellajna rigal ckejken li mess bix-xorti lil Keith Camilleri ta’ Triq l-Isqof Cocco Palmeri.  Irroddu hajr lil Robert Borg – barman tal-kazin tal-Youngsters – li bhas-soltu pprovdielna d-drinks.  

IL-LAQGHA TA’ MEJJU

Ser issir nhar is-Sibt 3 ta’ Mejju fit-8.15p.m.  Ejja int u hajjar lil shabek jigu wkoll ghal din il-laqgha ta’ l-ewwel Sibt.  Meta thajjar lil shabek biex jattendu huma wkoll tkun qed tghin fit-tixrid tal-kelma t-tajba.

Mela nistennewkom.  Nhar is-Sibt fit-8.15p.m. wara l-ahhar quddiesa fil-parrocca.  

Jalla jkollok …

            ...bizzejjed ferh biex tghix kuntent;

            ...bizzejjed sfidi biex tghix b’sahhtek;

            ...bizzejjed niket biex ma tinsiex li int uman;

            ...bizzejjed fjaski biex ma titkabbarx;

            ...bizzejjed bizzejjed tama biex ma taqta’ qatt qalbek.  

Gherf ibbottiljat

            Kieku z-zghar jafu

            u l-kbar jistghu

            id-dinja tinbidel.

SNAPSHOTS

Stejjer u fatti mill-hajja biex tahseb ftit fuqhom

Halford Luccock jiddeskrivi drammaturgu

jhares lejn direttorju tat-telefon

ta’ New York.

Hu u jqalleb il-ktieb jghid:

“Ma ghandix plot kbir

izda x’kast fenomenali ghandi!”

Imbaghad jahseb:

“X’kast ikollok f’direttorju dinji

u xi storja jkollok jekk issibilhom parti

fi dramm internazzjonali.”

Narawha esagerata

izda dak hu li ghamel Kristu.

Gie fid-dinja b’kast enormi ta’ karattri.

U tahom storja mill-isbah.

Sejhilhom biex ikunu wlied Alla

u stedinhom juzaw it-talenti taghhom

biex jibnu s-saltna t’Alla fuq l-art.

Jien kemm qed nuza minn dak li ghandi

ghall-gid ta’ din is-saltna?

Irrid niftakar li Alla ma jaghti xejn lil hadd

biex izommu ghalih

izda biex jaqsmu ma’ l-ohrajn.

Qawl Ciniz jghid li dawk li jahdmu l-parti taghhom

isiru kbar jekk tkun kbira

u zghar jekk tkun zghira.

Il-qies jiddependi mill-holm taghhom.

F’dan ix-xahar li fih niccelebraw Jum l-Omm, Robin Lee Shope tirrakkonta kif anki meta ma jibqghux maghna l-ommijiet xorta wahda jibqghu jiehdu hsiebna.

L-AHHAR DAHKA TA’ OMMI

Tant kont mifnija bid-dwejjaq u s-soghba li anqas intbaht bl-ebusija tal-bank tal-knisja. Kont fil-funeral ta’ l-akbar habiba tieghi – ommi.  Kienet ghadha kemm tilfet il-glieda taghha kontra l-marda qerrieda tal-cancer. Tant kont imdejqa li kultant kont qed insibha difficli biex niehu n-nifs.

Lil ommi kont insibha ghal kollox. Kienet iccapcap bil-qalb meta niehu sehem f’xi recta l-iskola, tnewwilli l-imkatar meta mbikkija kont inferra ghomti ghandha, zeghlet bija fil-mewt ta’ missieri, inkoraggietni meta dhalt il-kullegg u talbet ghalija f’kull waqt ta’ hajti.

Meta ommi ndunat li hi marida, ohti kien ghad kemm kellha tarbija u hija kien ghadu kemm izzewweg u ghalhekk, il-piz waqa’ fuqi, it-tifla tan-nofs ta’ 27 sena bla ebda rabta jew hsieb.  Hassejtni onorata.

“X’imiss issa, Mulej?” staqsejt fil-Knisja. Rajt il-hajja quddiemi bhala abbiss vojt. Hija, harstu skantata lejn il-kurcifiss kien qed izomm id martu. Ohti kienet imhaxkna ma’ sider zewgha u f’idha lil binha ckejken. Kulhadd imkeffen fid-dieqa tieghu u hadd ma ntebah li jien kont wahdi.

Posti kien dejjem ma’ ommi, nippreparalha l-ikel, nghinha timxi, inwassalha sa ghand it-tabib, niehu hsieb il-kura taghha, naqralha l-Bibbja. U llum hi qieghda mal-Mulej.

Xoghli kont temmejtu. U issa kont wahdi.

Smajt il-bieb tal-Knisja jinfetah u jinghalaq kemmxejn bil-fixla. Passi mhaffa bdew jersqu lejna. Guvni, mifxul mifxul, hares ftit madwaru u pogga hdejja.  Rabat idejh, innotajt ghajnejh jghumu fid-dmugh u beda jibki fil-kwiet.

“Wasalt tard,” qalli minn taht l-ilsien ghad li ma kienx hemm lok ta’ skuzi.

Wara hafna kliem mill-predikatur, dar fuqi u qalli:

“Ghalfejn qed isejjah lil Mary bl-isem ta’ Margaret?”

“Ghax dak kien isimha. Kulhadd Margaret kien isibha!” pespistlu filwaqt li skantajt minn fejn kien waqa’ dan l-individwu.

“Le, ma ghandekx ragun,” insista.  “Jisimha Mary. Mary Peters!”

“Le, din ommi Margerita. L-ghaziza ommi.”

“Mela din mhix il-knisja Luterana?”

“Le, dik in-naha l-ohra tat-triq.”

“Ah!”

“Qieghed f’funeral b’iehor habib!”

Il-waqt ta’ hsibijiet imhawda u s-sejba ta’ zball ta’ dan il-bniedem bdew jithalltu go fija u bdejt nidhak... nidhak fil-funeral ta’ ommi! Ghamilt idejja fuq wicci bit-tama li ta’ madwari jahsbu li qed nolfoq. Izda gharrali. Bdew iharsu lejja bl-ikrah. Rajt liz-zaghzugh kwazi jitbissem u jhares madwaru filwaqt li jaf li ma kienx il-mument li jaqbad u jitlaq ’il barra. Bdejt nisthajjel lil ommi tidhak.  Ma’ l-‘Amen’ ta’ l-ahhar bdejna hergin ’il barra bil-passi tqal ta’ funeral ghaddej.

Meta konna barra l-knisja qalli:

“Nahseb li kulhadd ser jitkellem fuqna.” Qalli li kien jismu Rick u billi tilef il-funeral ta’ zitu xtaqni mmur niehu tazza kafe' mieghu.

Dik il-lejla bdiet mixja ta’ hajja mal-bniedem li attenda f’funeral b’iehor izda spicca fil-post it-tajjeb. Sena wara l-ewwel laqgha tejjigna fi knisja zghira fil-kampanja – wasalna t-tnejn fil-hin!

Fil-waqt ta’ soghba, Alla tani d-dahk. X’hin hassejtni wahdi, Alla baghatli l-imhabba. F’Gunju li ghadda ccelebrajna t-tnejn u ghoxrin anniversarju taz-zwieg. Meta xi hadd jistaqsih kif iltaqajna, Rick jghidlu:

“Ziti Mary u ommha Margaret laqqghuna u wrewna kemm Alla jxebbah qabel ilaqqa‘.”

> Mur lura ghall-pagna principali