+L-Iben t'Alla sar Bniedem

L-EDITORJAL

Fetah hanut tax-xorb hdejn fejn kien joqghod Irlandiz u dan kien kuljum jidhol fil-hanut, jintasab madwar mejda u jordna tliet fliexken birra waqt li jghid il-kliem: "Bis-sahha tat-tlieta li ahna." Qalha llum, ghada, pitghada. Xahar shih. Fl-ahhar il-wejter staqsieh: "B'kurzita ser insaqsik... din tat-tlieta x'bicca hi?"

"Ghax jien ghandi zewg huti l-Amerika. Ilna hafna ma niltaqghu. Huma bil-familja hemm u jien wahdi hawn. Nixrob bis-sahha taghhom."

Il-wejter fahhru ghas-sens ta' imhabba li kien qed juri.

Ghaddew il-gimghat... ix-xhur. U l-Irlandiz baqa' jidhol fil-hanut, jordna tliet birer u jghid: "Bis-sahha tat-tlieta li ahna."

Izda darba x’hin dahal fil-hanut ordna biss zewg tazzi birra u ma qal xejn.  Il-wejter xtaq jaqsam ma' habibu n-niket tal-grajja u qallu:

"Jiddispjacini habib. Xi gralu wiehed mit-tlieta?"

"Ma gralu xejn.  Ghaliex staqsejtni?"

"Ghax billi dejjem tiehu tliet tazzi u llum ordnajt tnejn biss..."

"Nghidlek ghaliex. Qeghdin fir-Randan u jien bhala kattoliku nhoss li matul dan iz-zmien ta’ penitenza ma ghandix niehu birra. Imma huti ma ghadhomx jemmnu bir-Randan u ghadhom jixorbu l-birra xorta wahda. U jien kelli bilfors nixrob it-tazza taghhom.”

L-Irlandiz ried jghatti x-xemx bl-gharbiel. Mal-bnedmin forsi jasal imma mal-Mulej ifellaq zgur. Jalla l-penitenza taghna ta' matul ir-Randan tkun iktar sinciera u genwina.

MID-DJARJU TA’ DR A J CRONIN

Kienu l-vaganzi tas-Sajf u ma’ ftit minn shabi ddecidejt li nqatta’ dawn il-jiem fl-Irlanda. Xoghol u divertiment. Tahlita tat-tnejn. Hekk kont naqla’ xi haga u fl-istess hin nara ambjent gdid.

Ix-xoghol taghna ma kienx facli. Kull xoghol mal-morda hu difficli imma taghna, l-istudenti tal-medicina, donnu kien itqal. U itwal ukoll. Konna nohorgu mill-isptar ghajjenin mejta u ftit li xejn xewqana li niddevertu. Iktar nixtiequ norqdu u nistriehu biex inkunu ppreparati ghal jum iehor ta’ xoghol.

Dublin hi belt imdaqqsa u ahna konna noqoghdu fil-periferiji taghha. Darba meta jien u shabi konna sejrin lejn l-isptar rajna daqsxejn ta’ tfajla. Ma kellhiex aktar minn 14-il sena. Kellha fuq idejha tarbija ta’ ftit xhur. U kienet qed thaddanha maghha b’imhabba kbira. Ersaqt lejha u bdejt inkellimha.  Ridt nara tehtiegx ghajnuna. Kienet tfajla misthija hafna.  Bejnietna xtrajnielha libsa sabiha izda qatt ma rajnieha biha.  Wara sirt naf li l-libsa qatt ma libsitha ghax kienet beghetha biex tixtri l-halib ghal huha Michael.

Bdejna niltaqghu maghha kuljum.  Forsi kienet tkun tbiegh xi haga f’dawk in-nahiet.  U maghha kien ikun hemm hutha wkoll barra t-tarbija.  Ridt inkun naf iktar dwarha.  Sirt naf li jisimha Rose Donagan u li ommha kienet mietet hesrem fl-ahjar taghha.  Missierhom kien taha ghax-xorb u Rose riedet tahseb ghal hutha... u ghaz-zghir taghhom li kien jismu Michael.

Izda d-dehra ta’ Rose kienet iggiblek hniena. Kienet tidher ghajjiena hafna.  Iddecidejt li nkellem lill-kappillan tal-knisja fejn kont nisma’ l-quddies il-Hadd.  Laqaghni tajjeb hafna u l-Hadd ta’ wara qalli li kien hemm familja sinjura li kienet lesta li taghtiha vaganza ta’ hmistax jew tliet gimghat fil-cottage taghhom.  Izda Rose ma riditx tmur jekk maghha ma tehux lil Michael.  Accettawh ukoll u hadt gost li marret.

Il-familja sinjura li marret ghandhom kienu bla tfal u meta raw lil Michael iggennu fuqu. Riedu jaddottawh. Rose, ghalkemm kienet thobbu b’imhabba tal-genn, accettat ghax rat futur sabih ghalih. Setghet tmur tarah kull meta trid.

Bqajt nikteb lill-kappillan u nsaqsih ghal Rose li issa sar jaf li ma kinitx ghadha tittallab.  Kien jiftakar fil-familja hu.  U hadem bi shih biex anke l-missier ma jibqax jixrob.  Irranga hajtu.  Il-familja hadet ir-ruh.

Izda l-istorja ma spiccatx hawn.  Ftit xhur wara Michael marad u Rose halliet kollox u marret tara x’jehtieg.  Kellu marda tittiehed.  Izda hi ma tatx kaz.  Kienet thaddnu maghha.  Tikkurah bi hlewwa ta’ omm.  Michael fieq izda Rose mardet.  U mietet f’qasir il-ghomor.

Meta rritornajt Dublin ridthom jehduni hdejn il-qabar taghha. Ridt nara qabar ta’ martri moderna.

Anke llum ghad fadal nies li kapaci jmutu ghal min ikunu jhobbu.

Dr Coronato Grech M.D. itemm l-artiklu li beda fi Frar

MALTEMPATI FIS-SISTEMA LIMBIKA

Fin-nies, fejn esperimenti bhal dawk ta’ fuq l-annimali ma jsirux, instab li jekk waqt operazzjoni fil-mohh, tistimola partijiet differenti tas-sistema limbika bhall-amigdalu, hippocampus u septum, ir-rizultat ivarja minn rabja ghal ansjeta, gost, ecitament, vizjonijiet ikkuluriti u hsibijiet profondi - ovvjament sitwazzjoni kkumplikata, l-iktar meta tqis l-effett ta’ l-emisferi cerebrali li huma evoluzzjonarjament iktar ricenti u kkumplikati u fejn apparentament isiru l-iktar hsibijiet konxji.

Jidher li hemm bilanc bejn l-emisferi cerebrali, partikularment dawk frontali u s-sistema limbika, bilanc prekarju hafna, fejn l-emozzjonijiet u l-htigijiet bazici msawra fis-sistema limbika, huma xi ftit jew wisq kkontrollati. U huwa tajjeb li huwa hekk ghax kwazi unikament, il-bniedem huwa annimal solitarju-socjali, li biex jghix f’socjeta' jrid jimxi f’bilanc difficli ta’ x’jigbed ghalih u xi jcedi ghan-normi tas-socjetà.

Kemm dan il-bilanc huwa fragili jidher minn osservazzjonijiet kurjuzi.  Per ezempju hija osservazzjoni komuni li l-agir ta’ l-individwu meta wahdu u meta f’folla huwa differenti. Meta wahdu donnu huwa iktar riflettiv, oggettiv u jara l-affarijiet sew. Mhux ghageb li hafna hassieba profondi, bhal Diogene (m410 – m320qK), Isaac Newton (1642-1727) u Albert Einstein (1879-1955) u tant eremiti u patrijiet, kienu pjuttost solitarji.

Minn naha l-ohra l-agir tal-massa lanqas ma huwa dejjem ta’ min jistmerru.  Per ezempju, ma hemmx dubju li dawk il-katridrali mmensi taz-zminijiet tan-nofs saru bi sforzi tremendi komunali; u zgur li fl-ambjenti taghhom impressivi, bil-kant Gregorjan, bit-twieqi kkuluriti, u r-riha ta’ l-incens taw sens ta’ sodisfazzjon mentali.

Imma kien ukoll l-agir tal-folla li, per ezempju, ra l-genn tal-persekuzzjonijiet, torturi u hruq tas-shahar, il-bicceriji mdemma bil-giljottina fir-Renju tat-Terrur wara r-Rivoluzzjoni Franciza; jew il-qtil sistematiku fil-fran u l-gass fl-Olokawst Nazista.

Din tidher li hija l-kundizzjoni umana.  Nafu li ahna konxji (avolja ma nafux sew x’inhu l-konxju), li rridu nghixu f’bilanc socjali ma’ tant ohrajn, u li rridu mmutu.  Hija cajta krudila tan-natura li rizultat minnhom tal-konxju huwa li tinduna li trid tmut.  Imma huwa probabilment ahjar, ta’ l-inqas ghal min xortih mhix hazina bizzejjed, li tgawdi l-konxju ghal ftit, milli qatt ma tkun konxju.

FORSI JINTERESSAWK

Ma tantx qabillu

Fil-Qorti ragel kien qed ikellem lill-avukat wara li spiccat il-kawza li fiha kien mixli li seraq arlogg.

Pawlu: Kif inqatghet sur Avukat?
Avukat: Irbahnieha bl-ispejjez b’kollox.
Pawlu: Issa x’naghmel bl-arlogg?
Avukat: Dak issa qisu tieghek. Tista’ zzommu... jew ahjar bieghu... zid xi haga mieghu ...u ejja hallasni!”

Il-klieb jitghallmu x’wahda din!

Tirrakkonta Elna Cutbertson li ragel aghma u l-kelb tieghu dahlu f’vagun tat-tren u l-kelb beda jfittex post ghal sidu. Kien hemm bosta seats vojta izda kollha kienu bil-wiehed. Ma ghogbux lill-kelb. 

Sab wiehed li jiehu tnejn u lill-passiggier li kien bilqieghda beda jimbuttah tant li dan tmashan ftit imma telaq u sab post iehor. Imbaghad il-kelb gibed lil sidu, hadu hdejn is-seat u dlonk tela’ hdejh u pogga rasu fuq irkobbtejn ir-ragel. 

Kulhadd tbissem anke r-ragel li kellu jinqala’ minn postu biex jaghmel wisa’ ghaz-zewgt ihbieb.

Sens komun!!

Xi turisti Amerikani kienu qed izuru l-kastell ta’ Windsor u wiehed minnhom intebah li kien hemm hafna ajruplani telghin u nezlin. Meta staqsa r-raguni ghal dan, il-gwida qaltlu:

"Ghax fil-qrib hawn ajruport.”
“Mela x’fetlilhom jibnu dan it-torri tant qrib tieghu?”

Nahseb li l-bennej tat-torri tqalleb f’qabru!

Prokrastinazzjoni

Kienu zewg ahwa. Kellhom hanut tal-merca u kienu jahdmu minn sbih il-jum sa tard bil-lejl. In-nies ridithom u kabbru bi shih. Saru sinjuruni u wahda mill-ahwa, iz-zghira, kienet tghid lil ohtha:

"Oht, ejja niehdu vaganza zghira... immorru sa Florida jew California... jew fuq xi gzira tal-Karibew... jew fl-Ewropa... Parigi, Londra, Ruma…”

“Xi darba mmorru oht, imma mhux ghalissa ghax jekk naghlqu hmistax nitilfu l-klijenti u ma nergghux narawhom.”

U ghad li l-flus fil-bank kibru bi shih, il-kbira kienet ghadha ta’ l-istess fehma:

“Xi darba ...imma mhux ghalissa.”

Izda marda qerrieda hadet liz-zghira. L-oht il-kbira ma setghetx issib paci ghax donnha naqset lil ohtha li thalliha tara ftit mid-dinja u mhux dejjem maghluqa f’hanut. U biex donnha tpatti – ghalkemm bi spejjez enormi – ibbalzmat gisem ohtha, poggietu f’tebut apposta u bdiet iddur minn belt ghall-ohra… kull fejn xtaqet tmur ohtha u ma marrux ghax hallew dejjem ‘ghal darb’ohra’.

Ghada mhux tieghek. It-tajjeb li tista’ taghmel illum ghamlu u dan ma jghoddx biss ghal xi dawra mad-dinja!

Pjacir bla mitlub

Ra karozza miexja... bla sewwieq... bil-bieba mberrha. 

Ma kellux wisq hin biex jahseb x'seta' gara. B'heffa tela' fil-karozza u gholla l-hand brake, fil-waqt li bil-pala ta' saqajh ghafas il-pedala tan-nofs.

Dlonk sema ragel iwerzaq b’hangra daqshiex:

“Flok timbotta mieghi dhalt izzommli l-brake!”

U mill-mera lemah golf b’ilsienu barra jilheg... u jeqred ghax il-batterija tal-karozza kienet waqghet u kien qed jitlob bil-herqa li tfittex tasal l-ewwel nizla!

AHBARIJIET TA’ INTERESS

IL-LAQGHA TA’ FRAR

Rajna flimkien il-video tal-play ‘L-Akbar Trux’ li l-qasam taghna kien tella’ xi ftit tas-snin ilu.  Imsejsa fuq grajja ta’ Dr A J Cronin li sehhet fl-Ingilterra ta’ bosta snin ilu izda li ghadha messagg attwali sal-lum.  Fir-rahal zghir ta’ Berkinshire faqqghet marda perikoluza li setghet twassal ghall-effetti mentali jew sahansitra sal-mewt.  Peress li l-unika haga komuni bejn dawk li mardu kien li jixorbu l-istess halib, Dr Cronin kellu suspett li razzett lokali kien il-htija ta’ kollox.  Is-sid, dittur ghax-xoghol tieghu, ma riedx li jittestjaw l-annimali ghax beza’ li jitlef il-fama.  Bil-konnessjonijiet li kellu anqas il-pulizija u l-Qorti ma hargu l-permess biex isiru l-accertamenti mehtiega.  Izda l-pagna nqalbet meta iben sid ir-razzett marad u l-marda dehret gravi ...izda kien tard wisq.  L-attenzjoni ta’ dawk prezenti kienet xhieda ta’ kemm hadu gost b’dan il-video.

Hajr lil Robert Borg, barman tal-kazin tal-Youngsters, tad-drinks li qassamna wara l-laqgha.  Kurun Camilleri ta’ Triq l-Imgarr tela’ fil-beritta u n-nuccali li tellajna.

IL-LAQGHA TA’ MARZU

Ghal-laqgha ta’ nhar is-Sibt 6 ta’ Marzu stedinna lis-Superjur Emanuel Catania biex jigi jaghmlilna l-lezzjoni.  L-esperjenza kbira li ghandu maz-zghazagh zgur li tkun ingredjent importanti fil-laqgha interessanti tieghu.  Il-laqgha ssir fis-7.15p.m. wara t-tieni quddiesa fil-parrocca.

Wara l-laqgha ser norganizzaw xi loghob tal-football bejn il-prezenti.  Dawk li jixtiequ jiehdu sehem mitlubin ikellmu lil Etienne Vella li qed jiehu hsieb dan il-loghob. 

Meta nqabblu l-attendenza ghal-laqgha ta’ Jannar ma’ laqghat ohra nispiccaw nixxennqu ghal numru ikbar.  Sewwa li nzommu f’mohhna li fil-hajja kollox importanti.  Dahka bejn il-hbieb hija importanti hafna izda importanti wkoll kelma ta’ gid inkella partita football.  Il-hajja sabiha meta zzewwaqha.

Mela habib nistennew lilek u lil shabek nhar is-Sibt 6 ta’ Marzu fis-7.15p.m.  Tiehdu gost u jsirilkom il-gid.

Min ihobb jitfa’ t-tajn fuq haddiehor aktarx issibu dejjem b’idejh mahmugin.

Jekk inkun naf li ser immut ghada xorta llum nipprova nhawwel sigra
 - Stephen Girard

EKU EVANGELIKU FI ZMIENNA

[Gesù qal:] “Min tawh hafna,
hafna jitolbu minn ghandu;
u min irhewlu hafna f’idejh,
izjed jitolbuh.”{Lq 12:48}

Fil-ktieb tieghu: ‘Through the Seasons
of the Heart’, John Powell s.j. jghid:
'Alla jibghat lil kull bniedem fid-dinja,
biex iwassal messagg specjali;
biex ikanta kanzunetta unika;
biex iwettaq att specjali ta’ mhabba.'

Izda l-mistoqsija principali tkun:
Jien kif ser inkun naf x’inhu l-messagg,
liema hi l-kanzunetta jew x’imhabba
jien mibghut inwettaq?

Alla afdali certu xoghol
li hadd aktar ma hu ser jaghmlu.
Ghandi l-missjoni tieghi -
forsi ma nkunx nafha f’din id-dinja
izda fl-ohra zgur ninduna …
[Ghalhekk] qatt ma nista’ nitwarrab.
Jekk jien marid,
il-mard tieghi jista’ jkun utli;
jekk jien inkwetat,
l-inkwiet tieghi jista’ jaqdih …
[Alla] ma jaghmel xejn ghal xejn …
Alla tieghi, irrid nintelaq
Bla riservi, fi hdanek.

JOHN HENRY NEWMAN

HAJJA T’AHWA

Thallinix Mulej, nghix hajja hielsa
mill-hwejjeg li jressquni lejk.
Ghax x’jiswa elf jum imbieghed minnek
meta nista’ nkun hemm qribek, hdejk?

Ghax kif nista’ nfejjaq niket siehbi
jekk qalbi xierfa u widnejja soddejt?
Ghax kif nista’ jien nixxotta d-dmugh
jekk tieghi niexfa ghax qatt ma bkejt?

Ghax kif tista’ tghix f’did-dinja mqallba
jekk kulhadd ghal rasu jkun?
Inkunu ghaqda ta’ ghedewwa
fostna d-dlam, swied, nugrufun.

Meta l-karba taqa’ f’widna truxa
u l-ghajn thares boghod mill-batut
Kulhadd f’qalbu jibki wahdu
Flok il-hajja ahjar tmut.

Kristu stess qalilna x’naghmlu
meta nghinu lil xulxin
Mieghu nwettqu nkunu hniena
fi triq ghall-genna lkoll mexjin.

Hadd ma nhalaq gzira wahdu
Il-Missier rana lkoll flimkien
baghat lil Ibnu bl-ahbar diemja
sabiex tinfed kull imkien.

Bl-Ispirtu jghix f’min qalbu fetah
sabiex jilqa’ l-messagg smewwi
li ahna hawn qeghdin fil-passa
lejn post il-ferh mhux f’niket dmewwi.

Hemm triq ohra… forsi ahjar

Tfajjel kien qed jittallab fuq il-bankina ta’ bini gholi kollu ufficcji. Kellu tabella u kappell biex fih jilqa’ l-hniena ta’ dawk li jkunu ghaddejjin. Kellu miktub:

"Jien aghma... jekk joghgbok ghinni!”

Izda ftit kienu dawk li hennew ghalih u xehtulu miz-zejjed li kellhom. Ragel liebes pulit ghadda minn quddiemu u thassru. Xehitlu xi haga fil-kappell filwaqt li qabad il-kartuna, dawwarha u fuq in-naha ta’ wara hazzez xi haga. Sellimlu u kompla triqtu. U dawk li bdew ihennu ghat-tfajjel bdew jizdiedu fin-numru.  Beda jintebah li l-hoss tal-muniti jhabbtu fil-kappell qabad ritmu pjuttost mghaggel. Kellu kurzita kbira li jkun jaf x’kitiblu. U permezz tas-sitt sens – li jghidu li jirfina f’min ikun aghma – induna, wara nofs in-nhar, li dak ir-ragel rega’ ghaddej. Gharaf passih u staqsieh:

"Int dak li ktibtli xi haga gdida?”
"Iva. Ktibt biss il-verità b’mod differenti!”
"Tista’ taqrali dak li ktibt, jekk joghgbok!”
“Ktibtlek: ‘Illum jum sabih li jien ma nistax nara!’”

Iz-zewg skrizzjonijiet kienu jghidu l-istess izda x’differenza!

Filwaqt li l-ewwel sinjal kien jistieden lin-nies biex jixhtu l-flus, it-tieni wiehed kien imissilhom aktar 'il qalbhom: huma kapaci jgawdu l-jum u t-tfajjel le.

Mhix sorpriza liema sentenza halliet l-akbar effett.

Tghallimna li suppost inkunu grati ta’ dak li ghandna. U sa fejn nistghu qatt ma ghandna nichdu ghajnuna.

Kull fejn tkun ghix b’mod karitattiv, innovattiv u ahseb differenti.

Ftakar li dejjem hemm xi triq ohra... kultant ahjar... jekk tahseb sew.

> Mur lura ghall-pagna principali