Dicembru 2006 - Harga Nru 484
+ L-Iben t'Alla sar Bniedem

Lavodik kien ilu zmien twil jilmenta kontra xortih ghax waqt li Klebov kellu artijiet fuq artijiet hu bilkemm kellu fejn jizra’ bizzejjed halli jmantni l-familja.

Darba Klebov sab li Lavodik u qallu quddiem hafna nies:

             “Ilek hafna tixtieq li jkollok xi artijiet milli ghandi jien. Lest li naghtik l-artijiet kollha li jirnexxielek tpassi fuqhom minn tlugh sa nzul ix-xemx… basta tispicca fil-post li minnu tkun bdejt.”

Lavodik ma riedx jemmen lil xortih u hejja kollox biex l-ghada stess jidhol ghall-isfida. U beda ma’ l-ewwel raggi tax-xemx… jigri lejn il-punent… ferhan li qed izid tomna wara tomna. Kemm ser ikollu ghelieqi! Hafna iktar milli seta’ jahdem! U daqq nofsinhar u kien ghadu miexi jigri lejn il-punent. Ma xtaqx jieqaf ghalissa. Ghax ra ghelieqi ohra ghammiela… u ma riedx jitlifhom. U kompla fl-istess direzzjoni.

Kienu saru s-saghtejn. Ried jahseb biex imur lura. Kontra qalbu beda l-mixja lura lejn l-ilvant minn fejn kien telaq. Imma hassu ghajjien. Beza’ li mhux ser jasal fil-hin fil-post mnejn telaq. Ipprova jigri… nifsu kien maqtugh. Ix-xemx kienet niezla. U donnha kienet niezla b’heffa hafna iktar mis-soltu.

 Hbiebu kienu jistennewh minn fejn telaq. L-ahhar raggi tax-xemx u Lavodik kien ghadu ma deherx. Ix-xemx nizlet u kien ghadu ma wasalx. Kien tilef kollox.

 Sabuh ftit wara… mili boghod minn fejn kien telaq. Mejjet. U dak li l-hafna tmiem ma wesghuhx poggewh f’qabar ta’ ftit piedi.

 U bhalu jaghmlu dawk kollha li jinsew li wara din il-hajja hemm ohra li tibqa’ ghal dejjem! Jalla t-tarbija ta’ Betlem tghallimna din il-verità.

Il-Milied it-tajjeb.

KUCCARINA GHASEL FI TRIQ IL-HAJJA

 

Gergirt u qridt kemm flaht

ghax kien sar il-hin

u marti u wliedu kienu zgur qed jistennewni

nirritorna d-dar.

Konna ftehimna

li narmaw is-sigra tal-Milied

ghax il-festa tal-familja kienet qed toqrob.

 

U flok lejn dari

kelli nsuq bil-mod lejn pompa tal-petrol

bit-tama li nsib lil xi hadd biex jirrangali l-hsara

ghax ma stajtx inkompli nsuq bil-magna

taqta’ l-hin kollu.

 

U sakemm il-mekkanik

kien qed jirranga l-karozza

jien qghadt indur u naghqad

inhares lejn dawk li kienu qed jieqfu

jimlew it-tank bil-fuel u jitilqu lejn triqthom

u jien hemm maqbud qisni f’morsa

neqred u ngerger.

 

U dlonk nara mara zaghzugha

u fil-karozza taghha zewgt itfal ckejkna

iharsu bil-hniena lejn tfajjel imeclaq

borza crisps.

 

U l-mara nizlet

u harget xi flus

ma kinux hafna…

uhud minnhom centezmi

u talbet lill-haddiem jaghtihomlha petrol.

Dehret mifxula tant li qabel dahlet fil-karozza

biex tkompli triqtha, zelqet.

 

Grejt ghal hdejha

u ghintha tqum.

Ilmahtha tibki.

Staqsejtha fejn kienet mugugha u qaltli:

“Mhux il-weggha bikkietni imma l-hajja!”

 

U qaltli kemm kienet kiefra maghha l-hajja.

Zewgha telaqha

bhall-Erbgha fost il-gimgha.

Kienet sejra ghand ommha

u ma tafx jekk kellhiex bizzejjed fuel

biex iwassalha s’ghandha

200 mil boghod

minn fejn konna.

 

Dlonk hrigt xi flus

u tajthomlha

u bilgri mort xtrajt xi haga biex jitrejqu z-zewg uliedha.

Il-mara ma riditx temmen.

It-tfal belghu li tajthom

u dehru ferhana

tant li riedu jbusuni.

 

Il-mara nfeqghet tibki

“Int zgur xi anglu

li waqajt mis-sema.”

“Anglu m’iniex ghax f’dawn il-granet dawn ikollhom hafna x’jaghmlu.

Imma l-Mulej sikwit inebbet xewqat fina biex niehdu posthom.”

 

Il-mara rringrazzjatni

u telqet fi triqtha

b’uliedha jxejruli u jitbissmuli.

 

U jien raddejt hajr

lill-Mulej sidi

li dakinhar il-karozza tieghi waqfet

ghax kieku ma garax li gara

jien ma kont qatt noffri

dik il-kuccarina ghasel

lil dawk li tant kienu jehtiguha

fi triq il-hajja.

 

U f’hajti kien ikolli sodisfazzjon kbir nieqes

ghax bhalma qaltilna t-tarbija ta’ Betlem meta kibret:

“Huwa iktar ta’ ferh li taghti milli li tircievi.”

DR CORONATO GRECH M.D. ikompli jiktbilna...

IL-MAGIJA TAL-KULURI

Intant bil-perspettiv antropomorfiku inevitabbli li ghandna, ahna aktarx li nahsbu, jew bla hsieb nassumu, li l-annimali jaraw id-dinja ta’ madwarna kif narawha ahna. Imma mill-annimali kollha huma biss ix-xadini, hafna mill-ghasafar u xi speci ta’ hut li ghandhom koni fir-retina ta’ ghajnejhom ghalhekk nissopponu li jaraw bil-kulur. Anke l-klieb jaraw l-iktar fil-griz. Xi annimali ohra mbaghad jaraw lil hemm mill-ispektrum tal-vizjoni umana. In-nahal, li ghandhom ghajnejhom ta’ disinn totalment differenti minna, ghalkemm ma jarawx il-kulur ahmar, però jaraw l-isfar, blù, vjola u anke l-ultravjola li huwa nvizibbli ghalina. Il-fjuri ghalhekk jarawhom differenti minna1. Minn naha l-ohra, hafna mis-sriep, li wkoll jaraw l-iktar fil-griz, huma sensittivi ghan-naha l-ohra ta’ l-ispektrum – l-infrared, li jirregistrawh bhala shana2, ghalkemm mhux b’ghajnejhom imma b’zewg hofriet f’wicchom u b’hekk kapaci ‘jaraw’ vittma. Anke l-kokka tara daqsxejn infrared.

Intant fid-dinja taghna l-kuluri tant nehduhom bhala xi haga certa u ta’ kuljum li forsi ma tantx nahsbu kemm huma importanti, kemm jaffettwawna, u kemm ahna kkundizzjonati minnhom. Id-disinjaturi u d-dekoraturi tad-djar, sptarijiet, skejjel, habsijiet ecc jafu sew bl-importanza ta’ l-ghazla tal-kuluri. Per ezempju ghal hafna nies kuluri fl-ahmar qawwi jtellfu mill-irqad, waqt li l-kuluri fl-ahdar u isfar dghajjef  huma serrehija. Anke l-manifatturi ta’ prodotti ta’ l-ikel joqoghdu attenti hafna ghall-kuluri li jaghzlu tal-pakketti li jkebbu l-prodotti taghhom fihom. Anke l-kuluri f’ristorant, kafeterija jew hwienet ohra kapaci jaffettwaw in-negozju. Wiehed tal-laham naqaslu hafna l-bejgh meta zebagh il-hitan certu isfar qawwi li rrifletta kulur daqsxejn fil-blù fuq il-laham! U jinghad li kaxxa mizbugha sewda tinhass itqal minn wahda ta’ kuluri bajdanija.

Imbaghad hemm kuluri li nassoccjawhom ma’ certi avvenimenti u uzanzi socjali u dawn, kif mistenni, ivarjaw minn socjetà ghall-ohra. Hekk fostna l-iswed huwa ghal-luttu, l-abjad ghall-mant ta’ l-gharusa u l-ahmar ghall-kappell tal-kardinal. Dan barra l-blù, l-ahmar u l-ahdar tal-partiti politici3. Anke l-kuluri tal-pasturi ghandhom l-ordni taghhom, b’San Guzepp dejjem kannella u vjola u l-Madonna abjad u celesti, kuluri li jekk tbiddilhomlhom jistunaw hafna. Anke San Pietru u San Pawl ghandhom il-kuluri taghhom.

Ferm iktar precizi u utli huma l-kuluri f’kodici li nuzaw fil-hajja ta’ kuljum, bhalma huma l-kuluri tat-traffiku, u tal-wajers u komponenti ta’ l-elettriku u elettronika.

Anke fid-dinja tad-divertiment il-kuluri huma importanti. Il-festi taghna avolja bil-bozoz u bnadar ikkuluriti donnhom ikunu neqsin minghajr il-giggifogu jew murtali tal-kulur, avolja dawn huma perikoluzi u accidenti u mwiet ma humiex rari. U minn meta dahal it-televizjoni bil-kulur f’pajjizna hadd ma jfettillu jixtri wiehed ta’ iswed u abjad (u anqas jekk trid ma ssib!). U l-istess ghall-fotografija (li bdiet kummercjalment bil-kulur mill-1936) u c-cinema (l-ewwel film twil bil-kulur kien jismu Becky Sharp fis-sena 1935).

(Dr Grech itemm dan l-artiklu fil-harga ta’ Jannar 2007)

1 Bi strumenti apposta nistghu naraw il-fjuri kif jarawhom in-nahal, b’hafna mill-fjuri fihom sinjali (invizibbli ghalina) li jwasslu n-nahal sac-centru tal-fjura biex isehh id-dakkir.

2 Anke ahna.

3 L-ordni tal-kuluri ma hijiex skond xi mertu!

  FORSI JINTERESSAWK

Mhux il-folla

 Robert Moffat kien missjunarju fl-Afrika. Darba waqt vaganza qasira fl-Ewropa kien mistieden jaghmel diskors fi knisja mdaqqsa imma t-temp ikrah halla hafna parruccani d-dar u meta Robert wasal sab biss ftit nies jistennewh.

 It-tentazzjoni kienet li jinsa l-priedka u jibghat lil kulhadd id-dar imma xi haga fih qaltlu biex jaghmel id-diskors daqslikieku kien hemm knisja mimlija nies.

 Hekk ghamel. Fost il-ftit nies jisimghuh kien hemm tfajjel bl-isem ta’ David Livingston li dakinhar iddecieda li jiddedika hajtu ghal dawk in-nies li dwarhom kien qed jitkellem Robert Moffat.

 It-tajjeb ghamlu anke jekk ma jkunx hemm min icapcaplek.  

Dghufija u qawwa

 Xi jiem wara li ghereq il-vapur Titanic, gazzetta gabet zewg ritratti hdejn xulxin. Fuq wiehed kien hemm ritratt mill-genb li kien juri t-ticrita li kellu l-vapur li kien habat ma’ l-iceberg u taht ir-ritratt kien hemm il-kliem:

           ‘Id-dghufija tal-bniedem u l-qawwa tan-natura.’

 Fir-ritratt l-iehor kien hemm xena li fiha ragel qed jaghti postu fid-dghajsa tas-salvazzjoni lil omm u binha zghir imhaddan maghha. Taht ir-ritratt kien hemm il-kliem:

           ‘Id-dghufija tan-natura u l-qawwa tal-bniedem.’ 

Bidu gdid

 Play fi Broadway kienet tirrakkonta l-istorja ta’ zaghzugh li trabba tajjeb izda mbaghad ghamilha mal-hazin u spicca f’daghbien ikkontrollat mid-drogi, serq, alkohol u kull vizzju iehor. F’xena minnhom iz-zaghzugh ikun f’nofs il-palk u jibda jwerzaq u jghid:

           “Kemm nixtieq li hajti kienet pitazz biex inqatta’ minnu l-ahhar pagni u nerga’ nibda minn zmien tfuliti!”

 Il-Mulej tana l-opportunità li bi qrara sinciera nqattghu l-pagni xejn sbieh ta’ hajjitna. Thallix dawn il-festi tal-Milied jghaddu minghajr ma taghmel minn ruhek pagni gdida nadifa. 

X’ironija!!

Fil-Milied li ghadda kwart tal-pets fl-Ingilterra – klieb u qtates – kielu bicca dundjan fil-festa. Izda hafna miljuni ta’ bnedmin anqas kellhom biex jitrejqu. Kemm ser nisthu meta jistaqsina:

           “X’ghamilt meta jien kont bil-guh?” 

Sens ta’ flixkun

  Kienu f’party tal-Milied u grokk igib iehor u spiccaw ma jarawx art. Hargu ghall-arja u flok stennew lil shabhom iwassluhom telqu ghal ghonq it-triq… qabdu wahda b’ohra u tard bil-lejl spiccaw fi trejqa stramana li qatt ma kienu ghaddew minnha. U lemhu gejjin minn direzzjoni opposta zewgt irgiel ohra li xejn ma ghogbuhom f’bixriethom. U qal wiehed lill-iehor:

           “Ejjew nghaddu minn triq ohra ghax jien u int wehidna u huma qeghdin tnejn!”

 

AHBARIJIET TA’ INTERESS

 

IL-LAQGHA TA’ NOVEMBRU

 Hadna gost li r-raghaj spiritwali taghna, l-Isqof Mons Mario Grech laqa’ l-istedina taghna u ghamlilna l-laqgha ta’ Novembru. (F’Novembru 1971 il-laqgha kien ghamilha l-Isqof Nikol G Cauchi) U kienu bosta wkoll iz-zghazagh li attendew ghal din il-laqgha. Fassal il-lezzjoni tieghu fuq il-motto li ghazel ghall-episkopat “Fi Qsim il-Hobz”. Id-dixxipli ta’ Emmaws kienu abbandunaw il-knisja embrijonali ta’ Gerusalemm. Fi triqthom lejn Emmaws qasmu l-esperjenzi taghhom – “Int l-uniku wiehed li ma tafx dak li gara f’dawn il-jiem” - qasmu l-kelma bejniethom “beda jurihom mill-Antik Testment dak li kien intqal fuqu” u lil Kristu gharfuh fi qsim il-hobz. Din l-istorja hija pjanta ta’ kif Alla jidhol f’hajjitna – fi qsim l-esperjenzi, il-kliem u l-Ewkaristija. Qalilna li f’din is-sena li ilu isqof, Mons Grech sar konvint aktar minn qatt qabel kemm Alla qed imexxi kollox hu u f’certi esperjenzi tara l-id mohbija tieghu. U dawn it-tliet qsim iridu jkunu wkoll il-bazi tar-relazzjonijiet ta’ bejnietna. Irridu naqsmu l-esperjenzi ta’ hajjitna, inkunu lesti li nisimghu lil xulxin u l-Ewkaristija tghaqqadna bhala ahwa wlied l-istess Missier. Spunt iehor mill-grajja ta’ Emmaws hu li d-dixxipli kienu telqu lill-Knisja. Nistghu nqabbluhom ma’ dawk li ghal xi raguni jew ohra mhux qed jattendu ghall-quddies tal-Hadd. Mis-survey ricenti li sar f’pajjizna l-figura qieghda kwazi 50 fil-mija. Izda Kristu dahal fil-hajja tad-dixxipli u hekk ukoll jista’ jaghmel ma’ dawk li tbieghdu mill-knisja tieghu. Izda hemm bzonn li jkunu lesti u ppreparati li jircievu l-messagg tieghu. Fl-ahhar tal-laqgha kien hemm hin biex iwiegeb il-mistoqsijiet ta’ dawk prezenti… il-problemi taz-zghazagh Ghawdxin, ir-rizultat tas-survey, x’qed taghmel il-knisja ghaz-zghazagh Ghawdxin f’Malta… Nirringrazzjaw lill-Isqof taghna tal-messaggi sbieh li wasslilna. 

Hajr lil Robert Borg, barman tal-kazin tal-Youngsters, tad-drinks li qassamna wara l-laqgha. Jozef Sultana ta’ Triq l-Isqof Buttigieg tela’ fir-raba’ volum ta’ Il-Hbieb Isejhu bl-Istejjer.

STEDINA GHAL-LAQGHA TA’ DICEMBRU

Ghaziz habib,

 Nistednuk ghal-laqgha ta’ nhar is-Sibt 2 ta’ Dicembru fis-7.15p.m. Hadna gost bil-prezenza numeruza ta’ dawk li laqghu l-istedina f’Novembru u gew jiltaqghu mar-raghaj spiritwali tad-djocesi taghna. Niehdu gost f’Jannar ghan-numru sabih ta’ zghazagh li jigu ghall-farsa ta’ Spiru. Nidhku dahka fil-bidu ta’ sena gdida. U nistennew numru sabih ukoll ghal-laqgha ta’ Dicembru. Hi l-ahhar laqgha taghna ghal din is-sena u bhalma nsibu hin biex nohorgu u niddivertu sew li nsibu wkoll hin ghat-taghlim.

 Mela habib, tinsiex… nhar is-Sibt 2 ta’ Dicembru fis-7.15p.m. Ejja int u hajjar lil shabek jigu wkoll. 

Nawguraw Milied mimli bil-barka tat-tarbija ta’ Betlem lill-qarrejja kollha tal-fuljett

IL-HBIEB ISEJHU.

Jalla l-paci li gabilna Gesu’ tghammar f’qalbkom tul hajjitkom kollha.

 Il-Bord Editorjali  

EKU BIBBLIKU FI ZMIENNA

 

[Alla qal:]

“Ara, jien se nibaghtilkom

’l Elija l-profeta

qabel ma jasal jum il-Mulej,

kbir u tal-biza’.”

{Malakija 3: 23}

 

Fid-dinja l-qadima

meta re kien izur xi belt

fir-renju tieghu

kien jibghat ambaxxata qablu

biex thejji n-nies ghall-migja.

Il-ktieb ta’ Malakija wkoll jghid

li Alla ser jibghat lil xi hadd biex

ilesti n-nies ghall-migja ta’ Ibnu.

Malakija jghid li ser ikun Elija.

Gesù qalilna li Elija ta’ Malakija

kien Gwanni l-battista (Mt 17: 13).

Gwanni pprepara lin-nies

ghall-migja ta’ Gesù.

 

Jekk nibqa’ sejjer kif jien

kemm ser inkun lest

nhar il-Milied

ghall-migja ta’ Gesù f’qalbi?

 

L-ikbar rigal li tkun bniedem

hi fil-libertà

li tirranga kontinwament

id-difetti tieghek

u b’hekk issir bniedem gdid.

WANG YANG-MING 

Dr Michael Galea PhD jaghtina l-ahhar parti tad-disa’ artiklu minn sensiela ta’ psikologija applikata:

 

9.       Id-Dipressjoni.

(it-tieni parti)

 Dipressjoni ohra partikolari però li jixirqilha l-attenzjoni taghha hi dik fost it-tfal u l-adoloxxenti. Sintomi possibli jistghu jkunu biza’ mill-iskola, dipendenza zejda fuq il-genituri, ecc. Adoloxxenti li qed jissieltu sabiex jadattaw u jsibu kompromess ghal bidliet fizici u emozzjonali taghhom, fost pressjoni ta’ skola, ezamijiet, privatijiet, hbieb, sports, familjari, ecc., jistghu wkoll ibatu mid-dipressjoni. Sintomi ta’ dan jistghu jkunu abbuz ta’ drogi, promiskwità estrema u riskjuza, grades baxxi, atteggjament anti-socjali.

L-ahhar kelma hi dik dwar dipressjoni fost ix-Xjuh. Din tigi wisq maqbuza jew under-diagnosed. Din id-dipressjoni tezisti fost madwar 25-50 fil-mija ta’ l-anzjani, statistika li zgur ma tistax tigi injorata! Kawzi ta’ din id-dipressjoni huma: izolalament, mewt tal-partner, mard, faqar ta’ kull tip, nuqqas ta’ rispett u attenzjoni mill-familjari, ecc.

Ir-realtà ta’ zmienna turi kemm il-hajja moderna qed tohloq iktar stress fuqna lkoll. Il-hin tax-xoghol zdied sew minn qabel, filwaqt li hin ghall-mistrieh naqas. Ma ninsewx li success fix-xoghol u fis-sahha jiddependi minn hajja bla stress zejjed.

Forsi hawnhekk ta’ min jistaqsi: ‘Imma jien dipressat?’ Tkun taf jekk intix jew le jekk twiegeb ghal dawn il-mistoqsijiet: Thossok imdejjaq/qa? Ma tistax tgawdi l-hajja bhas-soltu? Thoss bidla kbira fid-dieta u/jew fl-irqad tieghek?

X’tista’ taghmel? Jekk id-dipressjoni mhix thallik tiffunzjona fil-hajja normali, tajjeb li tfittex ghajnuna professjonali. Jekk thoss li xorta ghadek tista’ tiffunzjona, minkejja din il-kundizzjoni, forsi tajjeb tiftakar dawn il-punti li gejjin: l-aghar ghad-dipressjoni hu li ma taghmel xejn. Li toqghod tithassar lilek innifsek iktar igib hsara milli gid. Ahjar taghmel xi haga, hi x’inhi, basta tipprova taghmel xi haga, flok toqghod thares u toghdos iktar fi hsibijiet negattivi. Ikkomunika ma’ xi hadd, b’kull mezz possibli ghalik (telephone, email, mur zurhom, ittra, ecc.). Aghmel hin ghal ezercizzju u mistrieh kuljum, zomm dieta tajba, varja r-rutina ta’ kuljum filwaqt li  zzomm certa struttura fil-gurnata tieghek, aghmel mixja kuljum, u sib hin ghall-passatempi tieghek. L-importanti li taghmel xi haga.

   IS-SLATEN MAGI

It-tfal ta’ l-oratorju ta’ Santa Marija kienu ppreparaw ir-recta tal-Milied. Kollox kellhom lest, l-iskript, il-kostumi, ix-xenarju… kollox. Izda jumejn qabel ir-rapprezentazzjoni Don Pasquale ntebah li s-slaten magi kienu thallew barra. Beda girja sfrenata biex isibhom…. tlieta minn nies li kellhom jipprezentaw lil Gesù xi haga li ghalihom tiswa hafna.

Fil-lejl tal-Milied is-sala ta’ l-oratorju kienet ippakkjata. Kollox mexa harir sa ma wasal il-hin tal-magi.

L-ewwel wiehed kien ragel ta’ xi hamsin sena, missier ta’ hamest itfal. Kellu krozza li poggieha hdejn il-maxtura filwaqt li qal:

           “Tliet snin ilu kelli incident ikrah. Hadd ma qalli li kelli nimxi u mmantni ’l familti…. anqas il-professuri. Anke l-fatt li ncaqlaq sebghi jew inharrek rasi beda jaghtini pjacir. F’dawk ix-xhur l-isptar bdejt napprezza l-hwejjeg iz-zghar. Grazzi bambin.”

It-tieni re, proprjament kienet regina, omma ta’ zewgt itfal. Hdejn ras Gesù ghamlet ktieb tal-katekizmu. “Fil-lezzjonijiet tad-duttrina li afdali l-kappillan sibt sens gdid lil hajti meta wliedi kibruli. Grazzi Gesù li ghamiltni appostlu tieghek.”

It-tielet sultan kien zaghzugh li kellu pagna vojta. Qal lil Gesù:

           “Ma kontx naf x’ser naqbad ingib. Idejja vojta u mohhi mimli mistoqsijiet, dubji u hsibijiet dwar il-futur tieghi. Kollox imdahhan. Gesù imliha int il-pagna vojta ta’ hajti.”

Dawk migbura ghar-recta donnhom riedu jghidu li raw lit-tarbija smewwija titbissem helu helu.