Bankun u bradella
Izda
l-ikbar zewg opri li saru f'din is-sena huwa l-bankun u bradella
tal-gewz u tal-bronz. Dawn
saru ghall-istatwa titulari ta' San Pietru u San Pawl ilha fostna
121 sena, meta ngabet minn Marsilja fejn inhadmet fil-fabbrika ta' Galard
et Fils fis-sena 1882, mill-ewwel Arcipriet tal-Kolleggjata, Dun
Gwann Camilleri. Naraw
li matul dawn is-snin l-istatwa titulari rat diversi tibdiliet.
Meta l-Arcipriet Dun Martin Camilleri ta bidu ghat-tkabbir ta'
din il-Kolleggjata, fis-sena 1907, ha hsieb li jaghmel nicca li fiha
jkun jista tidhol l-istatwa bil-bankun b'kollox.
Din kienet fost l-ewwel fil-gzejjer taghna.
Sena wara,
ezattament 95 sena ilu, fil-1908, gew imzanzna l-pedestall indurat
bid-deheb mid-Ditta Farrugia tal-Belt Valletta, inhadmu erba angli
ta' l-injam f'Bolzano, u l-raggiera bil-hamiema tal-bronz li nhadmu
f'Ruma ghad Berterelli u Fanfari ta' Pjazza Minerva.
Il-Bankun u Bradella l-qodma saru hawn in-Nadur minn Pawlu
Falzon u uliedu.
Il-benefattur
insinji tal-Kolleggjata Bazilika, il-Kan. On. Dun Pawl Zerafa,
fis-sena 1992 ha hsieb li jordna u jhallas bieba skulturata u
dekorattiva bil-kristalla shiha, tan-nicca tal-istatwa titulari fuq
disinn tas-Sur Michael Camilleri Cauchi.
Óames snin wara, fis-sena 1997, fl-okazzjoni tal-Gublew tad-Deheb
sacerdotali tieghu rega ordna d-dekorazzjoni u l-induratura ta' l-istess
nicca, disinn u xoghol tas-Sur Joe Sagona.
Dan il-benefattur u ammiratur kbir ta' din il-Kolleggjata
Bazilika, Dun Pawl, xtaq li jerga jaghmel opra ohra ikbar minn dawk
li diga semmejna, fejn din id-darba hallas kollox ghall-ispejjes li
saru ghal bradella u bankun gdid dekorattiv fil-bronz.
Kien ilu jberren u jahseb fuq dan il-progett, sakemm nhar l-Imnarja tas-sena 2000, is-sena tal-Gublew Imqaddes, iddecieda li jaghti bidu ghal dan il-progett. Hawn Dun Pawl, qabbad lil Dun Duminku Camilleri biex niehu hsieb din l-opra wara li kien gie approvat mill-membri tal-presbiterium. Ghalhekk gie mqabbad is-Sur Joseph Chetcuti mill-Kalkara li barra li s-sengha tieghu bhala bronzar, studja wkoll id-disinn u l-mudell. Tqabbad mastrudaxxa prim, is-Sur Guzeppi Galea minn Óal Luqa, li matul hajtu hadem diversi opri f'hafna knejjes f'Malta. Inxtara l-injam tal-gews amerikan li bih kellhom jinhadmu l-bradella u l-bankun. Izda Guzeppi li ma kellux ix-xorti li jara dan ix-xoghol lest, ghaliex kellu jkun l-ahhar bicca xoghol tieghu meta miet fit-23 ta' Frar 2002, fl-eta ta' 81 sena. Ghalkemm ix-xoghol kien ghad jonqsu xi affarijiet ohra zghar, izda l-istruttura kienet kwazi kompleta. Is-Sur George Xuereb mir-Rahal il-Gdid kompla x-xoghol, fejn wara ha hsieb il-lostru. Ghall-iskultura fl-injam tqabbad l-iskultur is-Sur John Suda mill-Imsida. Dawn l-erba' mghallmin hadmu b'koordinazjoni u kolloberazzjoni flimkiem fejn tawna dan il-gojjell li qeghdin naraw illum.
Ix-xenarju
u l-persunaggi li qeghdin isebbhu din l-opra gew imqassma b'tali mod
li fil-panewijiet ma jkunux ripetettivi f'dak li hemm fil-pedestall.
Dan ghaliex li fuq il-pedistal, fuq quddiem hemm l-episodju
tal-primat ta' San Pietru, fejn qieghed jircievi l-imfietah, filwaqt
li fuq wara wiehed jilmah is-sejha u l-konversjoni ta' San Pawl.
Imbaghad fil-gnub naraw il-martirji ta' dawn iz-zewg Appostli
ta' Kristu, it-tislib u l-qtugh ir-ras.
Dawn il-basso oljiev huwa mnaqqxa fl-injam.
Il-panewa
ta' quddiem naraw liz-zewg Appostli San Pietru u San Pawl
mahruga mill-habs ta' Mamertinum
f'Ruma, fit-triqthom lejn il-martirju mghassa mis-suldati rumani
b'xi whud minnhom fuq iz-zwiemel.
Fuq wiehed jista' jilmah lil Gesu qieghed b'idejh miftuha
biex jilqaghhom u joffrilhom il-kuruna tal-glorja u l-palma tar-rebha.
Il-penawiet
tal-gnub huwa ddedikati li Apostli kull wiehed.
Dak ta' San Pietru tirraprezenta t-tempesta fuq il-bahar ta'
l-ghadira tal-Galilija, meta l-Appostli fuq id-dghajsa kienu sejrin
jgherqu, u hawn huma jilmhu lil Gesł miexi fuq il-bahar riesaq
lejhom. Hawn San Pietru bhas-soltu joffri lilu nnifsu biex jimxi fuq
dan il-bahar imqalleb halli jiltaqa' ma Gesł.
Min-naha l-ohra fl-isfond naraw l-Appostli l-ohra jikkumbattu
mad-dghajsa kollhom mistaghgba jaraw dak li qieghed jigri quddiemhom.
Fil-panewa
tan-naha ta' San Pawl, wiehed ghandu josserva xena familjari maghna
l-abitanti ta' dawn il-gzejjer.
Jekk ta' San Pietru naraw it-tempesta, hsibna li naghmlu l-istess
minn din il-panewa. Mela
appuntu nosservaw in-nafragju ta' l-Appostlu Missierna San Pawl.
F'dan il-panew tal-bronz il-modellatur holoq lil San Pawl
nofsu gheri jfarfar il-lifgha fil-huggiega tan-nar, imdawwar
bix-xhud li diga salvaw mill-gharaq, u s-suldati u xi abitanti ta'
Malta halli jaraw x'gara u jaghtu l-ghajnuna taghhom.
Ix-xini jidher fi sfond jitfarrak mal-mewg u l-blat, filwaqt
li l-Anglu tal-Mulej jitkellem ma San Pawl fejn jassigurah li hadd
ma jintilef u li jehtieg li jahbtu ma' gzira.
L-ahhar
panewa, li tigi fuq wara, hija simbolika, figurattiva u storjologika.
Hija maqsuma f'erba partijiet minsugin flimkien ghaliex huma
ta' l-istess epoka. Fil-parti
principali naraw lill-Isqof Fra Davide Cocco Palmeri qieghed jaghti
d-digriet lill-ewwel Kappillan ta' din il-parrocca, Dun Bernard
Haber, fejn jordnalu biex jibni l-knisja parrokkjali fuq il-gholja
"Ta' Nadur" iddedikata lill-Appostli San Pietru u San
Pawl, ezattament fejn illum ninsabu.
Fuq id-digriet insibu minquxa hekk "Nadur
28 -IV -1688". Magenb
l-Isqof Palmeri nsibu l-figura tal-benefattur ta' din l-opra kbira,
il-Kan. On. Dun Pawl Zerafa, li ghalkemm ma' ghandu x'jaqsam xejn ma
din l-istorja, ghandu x'jaqsam ma din l-opra.
Dan sar l-ewwel bhala rikonoxximent u kif ukoll biex jibqa
mfakkar ghal dejjem ta' dak kollu li huwa wettaq.
Fuq
ix-xellug naraw il-Gran Mastru Gregorju Carafa qieghed taht
il-baldakkin merfugh mill-paggi tieghu.
Dan il-Granmastru kien li rregala l-art biex fuqa tinbena l-knisja
parrokjali, u kif ukoll art ohra fl-istess inhawi bhala prebenda
tal-kappillan tal-parrocca. Fuq
il-lemin naraw it-twajjeb Girgor Butigieg flimkien ma l-unika mara
li tinsab f'dawn l-erba' panawiet u z-zewg uliedha. Ma' dan Girgor hemm marbuta
diversi stejjer jew leggendi.
Fosthom l-aktar wahda popolari fostna hija li kien hu li
jrnexxielu jsolvi fejn kellha tigi mibnija l-knisja parrokkjali. Ghalhekk biex jaqta' kull kwistjoni, talab l-ghajnuna tal-Óallieq,
u ghabba zewg kantuni fuq dahar il-bhima tieghu u halliha tterraq
fejn trid, waqt li hu kien qieghed jitlob u l-ewwel abitanti
mimlijin kurzita jimxu warajh.
Fuq dawn it-tliet xenarji naraw fuqnett, fis-smewwiet,
il-Patruni ta' din il-parrocca l-gdida, San Pietru u San Pawl,
qeghdin ibierku 'l din l-unika parrocca f'dawn il-gzejjer li hija
ddedikata ghalihom it-tnejn f'daqqa.
Taht
dawn l-erba' panewiet naraw erba' armi li jgibu l-istemma tal-Kan.
On. Dun Pawl Zerafa fuq quddiem, ta' l-Isqof Mons. Nikola G. Cauchi
taht dik ta' San Pietru ghaliex se tigi mbierka minnu, ta' l-Arcipriet
Mons. Salvu Muscat taht dik ta' San Pawl, ghaliex f'zmien
il-parrokat tieghu giet ikkommissjonata din l-opra, u fuq ta' wara
l-arma tan-Nadur, ix-Xemx tielgha wara l-Gholja sorguta fil-bahar.
Fil-gnub
taz-zewg panewiet ta' quddiem u dik ta' wara, naraw erba' nicec.
Fihom insibu l-erba papiet li ghandhom x'jaqsmu mat-titli
onorificenzi ta' din il-Kolleggjata Bazilika tan-Nadur. Kif wiehed
jinnota, kull persunag jidher liebes differenti li xi ftit jew wisq
ghandu x'jaqsam mal-gieh li jkun ta lil-parrocca jew il-Kapitlu.
F'din
is-sena jahbat l-anniversrju mill-mewt ta' tnejn minn dawn il-Papiet
Il-100 sena mill-mewt tal-Papa Ljun XIII li fl-20 ta' Lulju
1903 halliena fl-eta ta' 93 sena.
Kien dan il-Papa kbir difensur tal-haddiema li fid-19 ta'
Settembru 1894 gholla l-parrocca taghna ghad-dinjita ta' Kolleggjata
Insinji bil-bulla tieghu Sanctę
Romanę Ecclesię. U
l-25 sena mill-mewt tal-Papa Pawlu VI li grat fis-6 ta' Awissu 1978,
fl-eta ta' 81 sena. Kien dan il-Papa twajjeb li gholla l-Kolleggjata taghna
ghad-dinjita ta' Bazilika Minuri fis-26 ta' Gunju 1967 bl-Ittri
Appostolici Romę Parentibus.
Fuq wara naraw il-Papa Piju XII li fis-16 ta' Gunju 1952,
bil-Brevi tieghu ghogbu jaghti lill-Kanonci kollha tal-Kapitlu tan-Nadur
l-uzu tal-Pellicca fix-xhur tax-xitwa, kif ukoll dak tal-Gunta
tal-Kanoni u l-Bugija. Fuq
in-naha l-ohra nsibu l-Beatu Papa Gwanni XXIII, li b'digriet tat-3
ta' Jannar 1963 gew moghtija lill-Arcipriet pro
tempore l-privileggi ta' Protonotarju Appostoliku, bit-titlu ta'
Monsinjur.
Fl-ahharnett
fil-Bradella barra li nsibu diversi angli, wiehed jinnota zewg
figuri ohra li barra li huma dekorattivi, huma ukoll simbolici.
Dawn jirrapprezentaw lil Malta u n-Nadur li fuq rashom ixiddu
l-kuruna morale. Jekk
Malta hija fortizza, in-Nadur igib il-motto tieghu Vigilat, qieghed
jghasses. Jekk Malta
haddnet il-fidi ta' dawn iz-zewg Appostli, hekk ukoll ghamel in-Nadur,
fejn sal-lum it-tnejn li huma ghadhom jissieltu biex iharsu t-twemmin
tan-Nazzarenu.
Mela
b'hekk rajna fuq fuq it-taqsimiet kollha fejn flimkien migbura
juruna li fil-bradella nsibu l-hidma ta' San Pietru u San Pawl;
fil-pedestall nilmhu s-sejha u l-martirju;
u l-istatwa titulari turi l-glorja misthoqqha minghand is-Salvatur
Gesł Kristu ta' dawn iz-zewg Princpijiet ta' l-Appostli.
